Thuế suất toàn phần là một mức cố định nhân với một căn cứ tính, không chia bậc và không trừ giảm trừ gia cảnh. Luật Thuế TNCN dùng cách này cho các khoản thu nhập ngoài tiền lương, tiền công và ngoài kinh doanh: thu nhập từ đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng chứng khoán, chuyển nhượng bất động sản, bản quyền, nhượng quyền thương mại, trúng thưởng, nhận thừa kế và quà tặng.
Hai mức được dùng nhiều nhất là 0,1% trên giá bán khi chuyển nhượng chứng khoán và 2% trên giá chuyển nhượng khi chuyển nhượng bất động sản. Các nhóm còn lại mỗi nhóm có mức riêng, tra ở luật sửa đổi và văn bản hướng dẫn hiện hành. Điều quan trọng hơn mức thuế suất là căn cứ tính: có nhóm tính trên toàn bộ số tiền nhận, có nhóm trên giá bán dù lỗ, có nhóm chỉ trên phần vượt một ngưỡng.
Bốn kiểu căn cứ tính
Nhìn theo căn cứ, các khoản thu nhập chịu thuế suất toàn phần chia thành bốn kiểu. Biết khoản của mình thuộc kiểu nào là đã hiểu được phần lớn cách tính.
- Tính trên toàn bộ số nhận được: lãi, cổ tức, lợi tức được chia từ đầu tư vốn. Nhận bao nhiêu, tính thuế trên bấy nhiêu.
- Tính trên giá bán, giá chuyển nhượng: chứng khoán (0,1% giá bán từng lần), bất động sản (2% giá chuyển nhượng). Không trừ giá vốn, nên bán lỗ vẫn nộp thuế.
- Tính trên phần lãi: chuyển nhượng phần vốn góp trong công ty (không phải chứng khoán niêm yết): giá bán trừ giá mua và chi phí hợp lý liên quan.
- Tính trên phần vượt ngưỡng: trúng thưởng, bản quyền, nhượng quyền thương mại, thừa kế, quà tặng. Luật đặt một ngưỡng; chỉ phần vượt ngưỡng mới tính thuế. Ngưỡng cụ thể tra ở văn bản hiện hành.
Bảng tra: nhóm — căn cứ tính — nơi tra mức hiện hành
| Nhóm thu nhập | Căn cứ tính | Mức | Ai thường khấu trừ, kê khai | Nơi tra mức hiện hành |
|---|---|---|---|---|
| Chuyển nhượng chứng khoán | Giá bán từng lần | 0,1% | Công ty chứng khoán khấu trừ khi khớp lệnh bán | Luật Thuế TNCN sửa đổi; Nghị định 253/2026/NĐ-CP |
| Chuyển nhượng bất động sản | Giá chuyển nhượng | 2% | Cá nhân kê khai khi làm thủ tục sang tên | Như trên |
| Đầu tư vốn (lãi, cổ tức, lợi tức) | Số tiền nhận được | Mức riêng — tra | Tổ chức trả thu nhập khấu trừ | Luật Thuế TNCN sửa đổi; Thông tư 87/2026/TT-BTC |
| Chuyển nhượng vốn góp | Giá bán trừ giá mua, chi phí | Mức riêng — tra | Cá nhân kê khai; bên nhận chuyển nhượng có trách nhiệm theo quy định | Như trên |
| Bản quyền, nhượng quyền thương mại | Phần vượt ngưỡng trên mỗi hợp đồng | Mức riêng — tra | Tổ chức trả tiền khấu trừ | Như trên |
| Trúng thưởng | Phần vượt ngưỡng trên mỗi lần trúng | Mức riêng — tra | Đơn vị trả thưởng khấu trừ | Như trên |
| Thừa kế, quà tặng (chứng khoán, vốn góp, bất động sản, tài sản phải đăng ký) | Phần giá trị vượt ngưỡng | Mức riêng — tra | Người nhận kê khai khi làm thủ tục đăng ký | Như trên; danh sách trường hợp miễn thuế |
Cột “mức riêng — tra” là cố ý: các mức này có thể đã thay đổi theo luật sửa đổi. Đọc mức ở bài viết cũ rồi áp cho giao dịch hôm nay là nguồn sai phổ biến.
Khấu trừ tại nguồn: phần lớn người nhận không phải tự khai
Với đa số khoản thuế suất toàn phần, bên trả tiền khấu trừ thuế trước khi trả: công ty chứng khoán giữ lại 0,1% khi khớp lệnh bán, doanh nghiệp chia cổ tức giữ lại phần thuế, đơn vị tổ chức chương trình giữ lại thuế trúng thưởng. Người nhận nhận phần còn lại và nên xin chứng từ khấu trừ thuế.
Những trường hợp người nhận phải tự kê khai thường là các giao dịch không có tổ chức trung gian trả tiền: bán nhà đất, chuyển nhượng vốn góp giữa các cá nhân, nhận thừa kế, quà tặng là tài sản phải đăng ký quyền sở hữu. Hồ sơ khai thuế đi cùng hồ sơ sang tên, và cơ quan đăng ký thường chỉ xử lý khi có chứng từ đã nộp thuế hoặc được miễn.
Thu nhập chịu thuế suất toàn phần tính theo từng lần phát sinh. Nguyên tắc lâu nay là các khoản này không cộng vào thu nhập từ tiền lương khi quyết toán năm, nên không có chuyện được hoàn vì giảm trừ gia cảnh. Việc có thay đổi hay không trong luật sửa đổi, đối chiếu Nghị định 253/2026/NĐ-CP.
Bất động sản: 2% trên giá nào
Căn cứ là giá chuyển nhượng. Khi giá ghi trên hợp đồng thấp hơn giá do Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quy định (bảng giá đất và giá tính lệ phí trước bạ nhà), cơ quan thuế tính theo giá của nhà nước. Ghi giá hợp đồng thấp để giảm thuế vì vậy không giảm được bao nhiêu, mà lại tạo rủi ro: giá thấp trên giấy không khớp với dòng tiền thanh toán, và khi có tranh chấp, bên mua chỉ chứng minh được số tiền trên hợp đồng.
Ví dụ: giả sử giá chuyển nhượng hợp lệ là 3 tỷ đồng. Thuế TNCN của bên bán là 2% × 3 tỷ = 60 triệu đồng. Lệ phí trước bạ nhà đất 0,5% × 3 tỷ = 15 triệu đồng, thường do bên nhận chuyển nhượng nộp khi đăng ký. Hai khoản này độc lập; hợp đồng nên ghi rõ bên nào chịu khoản nào.
Một số trường hợp được miễn thuế TNCN khi chuyển nhượng bất động sản (giữa người thân theo danh sách luật định, nhà ở duy nhất đáp ứng điều kiện…). Điều kiện miễn phải đọc kỹ từng chữ; tự cho là “duy nhất” mà không đáp ứng điều kiện là bị truy thu.
Chứng khoán: 0,1% trên giá bán kể cả khi lỗ
Bán cổ phiếu, chứng chỉ quỹ qua công ty chứng khoán chịu 0,1% trên giá bán của từng lần bán. Giả sử bán 1.000 cổ phiếu giá 25.000 đồng: giá bán 25 triệu đồng, thuế 25 nghìn đồng — dù trước đó mua với giá 30.000 đồng/cổ phiếu và đang lỗ.
Vì thuế tính trên giá bán, người giao dịch nhiều lần trong ngày chịu thuế trên tổng giá trị bán của mọi lần, không phải trên kết quả lãi lỗ cuối cùng. Với người lướt sóng, khoản 0,1% cộng dồn cùng phí giao dịch có thể lớn hơn nhiều so với cảm nhận. Cách tính và các trường hợp đặc thù (chứng khoán chưa niêm yết, chuyển nhượng ngoài sàn) đối chiếu luật sửa đổi và văn bản hướng dẫn hiện hành.
Những bẫy khi đọc thuế suất toàn phần
- Nhầm căn cứ: biết thuế suất nhưng nhân nhầm trên lãi thay vì giá bán, hoặc trên toàn bộ giải thưởng thay vì phần vượt ngưỡng.
- Chia nhỏ để lọt ngưỡng: tách một hợp đồng bản quyền thành nhiều hợp đồng nhỏ hay tách giải thưởng thành nhiều lần. Cơ quan thuế xét theo bản chất giao dịch; tách giả tạo là rủi ro.
- Quà tặng không phải tài sản đăng ký: luật chỉ đánh thuế quà tặng, thừa kế với một số loại tài sản. Tiền mặt tặng giữa người thân là chỗ nhiều người lo không cần thiết — nhưng cũng đừng suy rộng sang mọi trường hợp; đọc danh mục tài sản chịu thuế.
- Cá nhân không cư trú: một số khoản có thuế suất khác với cá nhân cư trú. Xác định tình trạng cư trú trước khi tra mức.
Tự kiểm tra ở đâu
- Ứng dụng thuế trên điện thoại hoặc tài khoản thuế điện tử cá nhân: xem các khoản thu nhập đã được tổ chức khấu trừ và kê khai theo số định danh cá nhân.
- Sao kê tài khoản chứng khoán và chứng từ khấu trừ thuế công ty chứng khoán cấp: đối chiếu tổng thuế 0,1% đã khấu trừ với tổng giá bán.
- Thuế cơ sở nơi có bất động sản: thông báo nộp thuế, lệ phí trước bạ khi làm thủ tục sang tên.
Chi tiết thủ tục thuế khi mua bán nhà đất có ở phần mua bán nhà đất trên Thuế Phí.
Câu hỏi thường gặp
Bán nhà lỗ so với giá mua có phải nộp 2% không?
Có. Thuế 2% tính trên giá chuyển nhượng, không trừ giá mua, nên lỗ vẫn phát sinh thuế, trừ khi giao dịch thuộc trường hợp được miễn theo luật.
Lãi tiền gửi tiết kiệm ngân hàng có chịu thuế thu nhập từ đầu tư vốn không?
Lãi tiền gửi tại tổ chức tín dụng của cá nhân lâu nay thuộc diện miễn thuế TNCN. Khoản lãi cho vay giữa các cá nhân hoặc cho doanh nghiệp vay thì khác. Đối chiếu danh sách miễn thuế trong luật sửa đổi.
Trúng thưởng bằng hiện vật như xe máy thì tính thuế thế nào?
Giá trị giải thưởng quy đổi thành tiền theo giá thị trường tại thời điểm nhận. Phần vượt ngưỡng chịu thuế suất toàn phần của nhóm trúng thưởng; đơn vị trả thưởng thường khấu trừ trước khi trao.
Nhận tặng cổ phiếu từ bố mẹ có phải nộp thuế không?
Chứng khoán là một trong những loại tài sản mà quà tặng có thể chịu thuế, trừ các trường hợp tặng cho giữa người thân được miễn theo luật. Đọc danh sách quan hệ được miễn trước khi làm thủ tục chuyển quyền.
Tiền nhuận bút viết báo là bản quyền hay tiền công?
Tuỳ bản chất hợp đồng. Tiền trả cho việc chuyển giao quyền tác giả là thu nhập từ bản quyền; tiền trả cho công việc viết theo đơn đặt hàng thường là tiền công. Hai loại có cách tính khác nhau nên hợp đồng nên mô tả rõ.
Công ty chứng khoán đã khấu trừ 0,1% thì cuối năm có phải khai gì thêm không?
Với cá nhân cư trú bán chứng khoán qua công ty chứng khoán, thuế đã khấu trừ theo từng lần và thường không phải quyết toán thêm cho khoản này. Nên giữ chứng từ khấu trừ để đối chiếu khi cần.
