Mọi khoản thu nhập của doanh nghiệp ngoài hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ chính — lãi tiền gửi, chênh lệch khi thanh lý tài sản, tiền phạt đối tác vi phạm hợp đồng, khoản nợ phải trả không còn chủ, quà tặng nhận được — đều là thu nhập khác và được cộng vào thu nhập chịu thuế của kỳ, chịu thuế suất của doanh nghiệp (phổ thông 20%; 15% hoặc 17% nếu doanh nghiệp thuộc mốc doanh thu theo Luật 67/2025/QH15). Không có mức thuế suất riêng cho “thu nhập khác”.
Điểm khác biệt nằm ở chỗ khác: phần lớn thu nhập khác không được hưởng ưu đãi thuế suất của dự án, kể cả khi doanh nghiệp đang hưởng ưu đãi. Và vì các khoản này phát sinh lẻ tẻ, không đi qua quy trình bán hàng, chúng là chỗ bị bỏ sót nhiều nhất khi quyết toán.
Những khoản thường được xếp vào thu nhập khác
| Khoản | Thu nhập tính thế nào | Chỗ hay sai |
|---|---|---|
| Lãi tiền gửi ngân hàng, lãi cho vay | Số lãi phát sinh trong kỳ | Quên lãi nhập gốc tự động, lãi tài khoản thanh toán |
| Thanh lý, nhượng bán tài sản cố định | Giá bán − giá trị còn lại − chi phí thanh lý | Lấy giá bán làm thu nhập, hoặc không ghi vì “bán đồ cũ” |
| Tiền phạt, bồi thường do đối tác vi phạm hợp đồng | Số tiền nhận được sau khi trừ khoản phải chi liên quan | Ghi giảm chi phí thay vì ghi thu nhập |
| Chênh lệch tỷ giá | Theo từng loại: đã thực hiện, đánh giá lại cuối kỳ | Không phân biệt loại chênh lệch |
| Khoản nợ phải trả không xác định được chủ | Toàn bộ số nợ đã xoá sổ | Để treo nhiều năm trên sổ |
| Khoản nợ khó đòi đã xoá nay đòi được | Số tiền thu hồi | Ghi vào công nợ thay vì thu nhập |
| Quà biếu, quà tặng bằng tiền, hiện vật | Giá trị tiền hoặc hiện vật nhận được | Không ghi sổ vì “không phải doanh thu” |
| Hoàn nhập dự phòng, khoản trích trước không chi hết | Số hoàn nhập | Đã được trừ chi phí năm trước nhưng không cộng lại |
Danh sách đầy đủ và cách xác định từng khoản nằm ở văn bản hướng dẫn thuế TNDN hiện hành. Bảng trên là những khoản gặp ở hầu hết doanh nghiệp.
Thanh lý tài sản: thu nhập là phần chênh, không phải giá bán
Khi bán một chiếc xe, một dây chuyền đã dùng nhiều năm, thu nhập tính thuế không phải số tiền người mua trả mà là phần chênh giữa giá bán và giá trị còn lại của tài sản trên sổ, trừ chi phí thanh lý (vận chuyển, tháo dỡ, định giá).
Ví dụ giả định: một máy đóng gói nguyên giá là G, đã khấu hao được K, giá trị còn lại là G − K. Bán được giá P (chưa có thuế GTGT), chi phí tháo dỡ là C. Thu nhập từ thanh lý = P − (G − K) − C. Nếu kết quả âm là lỗ thanh lý, được trừ vào thu nhập chịu thuế của kỳ.
Ba điểm cần giữ đúng:
- Vẫn phải lập hoá đơn GTGT khi bán tài sản, theo thuế suất của loại tài sản đó. Thanh lý không phải là giao dịch “ngoài hệ thống”.
- Giá trị còn lại theo sổ thuế, không theo sổ quản trị. Nếu một phần khấu hao trước đây bị loại khi tính thuế (vượt mức, không đúng quy định), giá trị còn lại dùng để tính thuế có thể khác số trên sổ kế toán.
- Bán cho người liên quan (thành viên, công ty cùng chủ) với giá thấp bất thường có thể bị xác định lại giá theo quy định về giao dịch liên kết hoặc ấn định.
Tiền phạt, bồi thường: nhận vào là thu nhập, trả ra là chi phí
Khoản tiền phạt vi phạm hợp đồng, tiền bồi thường mà doanh nghiệp nhận được từ đối tác là thu nhập khác. Khoản doanh nghiệp phải trả cho đối tác vì mình vi phạm hợp đồng thì thường là chi phí được trừ, nếu có hợp đồng, biên bản thoả thuận và chứng từ thanh toán.
Phân biệt với tiền phạt vi phạm hành chính (phạt về thuế, giao thông, môi trường): khoản này doanh nghiệp nộp cho Nhà nước và không được trừ khi tính thuế TNDN. Gộp hai loại “tiền phạt” vào một tài khoản là nguồn sai sót hay gặp khi quyết toán.
Với khoản bồi thường từ bảo hiểm cho tài sản bị tổn thất: phần bồi thường bù vào tổn thất đã được ghi nhận thì xử lý theo hướng dẫn về tổn thất tài sản; phần vượt tổn thất là thu nhập khác. Giữ biên bản giám định và quyết định bồi thường để chứng minh.
Chênh lệch tỷ giá và lãi tiền gửi
Chênh lệch tỷ giá đã thực hiện (phát sinh khi thanh toán, thu tiền ngoại tệ) được tính vào thu nhập hoặc chi phí của kỳ. Chênh lệch do đánh giá lại số dư ngoại tệ cuối kỳ có quy định riêng cho từng loại khoản mục — có loại tính vào thu nhập chịu thuế, có loại không. Đây là chỗ không nên làm theo trí nhớ; tra đúng điều khoản hiện hành cho từng loại số dư (tiền, phải thu, phải trả, khoản vay).
Lãi tiền gửi tưởng đơn giản nhưng hay sót ở ba chỗ: lãi tài khoản thanh toán nhỏ lẻ hằng tháng, lãi tiền gửi có kỳ hạn tự động nhập gốc khi đáo hạn, và lãi ghi nhận theo kỳ nhưng chưa nhận tiền. Sao kê ngân hàng cả năm là chỗ đối chiếu nhanh nhất.
Doanh nghiệp đang hưởng ưu đãi hay hỏi: lãi tiền gửi từ chính khoản tiền của dự án ưu đãi có được ưu đãi không? Theo nguyên tắc chung, lãi tiền gửi là thu nhập khác và không được hưởng ưu đãi thuế suất; một số khoản thu nhập gắn trực tiếp với hoạt động được ưu đãi có thể được xét riêng theo hướng dẫn. Không suy rộng khi chưa đọc điều khoản.
Bảng tra: nhóm — căn cứ tính — nơi tra mức hiện hành
| Nhóm | Căn cứ tính | Thuế suất | Nơi tra mức hiện hành |
|---|---|---|---|
| Thu nhập khác nói chung | Cộng vào thu nhập chịu thuế của kỳ | Mức của doanh nghiệp: 20%, hoặc 15%, 17% theo mốc 3 tỷ, 50 tỷ | Luật 67/2025/QH15; nghị định hướng dẫn phần thu nhập khác |
| Thu nhập khác của doanh nghiệp đang hưởng ưu đãi | Tách khỏi thu nhập được ưu đãi | Thường áp mức không ưu đãi | Như trên, phần thu nhập không được hưởng ưu đãi |
| Thanh lý tài sản cố định | Giá bán − giá trị còn lại − chi phí thanh lý | Như thu nhập khác | Như trên; quy định khấu hao hiện hành |
| Chênh lệch tỷ giá đánh giá lại cuối kỳ | Theo từng loại khoản mục | Tuỳ loại | Văn bản hướng dẫn thuế TNDN, phần chênh lệch tỷ giá |
| Tiền phạt vi phạm hành chính (để so sánh) | Không phải thu nhập; khi phải nộp thì không được trừ | — | Quy định về chi phí không được trừ |
Thu nhập khác và mốc doanh thu 3 tỷ, 50 tỷ
Với doanh nghiệp nhỏ đang ở sát mốc, câu hỏi thực tế là: các khoản thu nhập khác có bị cộng vào “tổng doanh thu năm” để xét mức 15% và 17% không? Luật 67/2025/QH15 dùng khái niệm tổng doanh thu năm; cách xác định cụ thể (gồm những khoản nào) nằm ở nghị định hướng dẫn. Đừng tự loại hay tự cộng khi chưa đọc định nghĩa.
Dù kết quả thế nào, có một việc nên làm quanh năm: theo dõi thu nhập khác trên tài khoản riêng, ghi rõ bản chất từng khoản. Khi đọc được định nghĩa, việc tính lại tổng doanh thu chỉ mất vài phút thay vì phải lục lại cả năm chứng từ.
Tự kiểm tra ở đâu
- Sao kê ngân hàng cả năm: lọc các khoản tiền vào không phải từ khách hàng — lãi, hoàn tiền, bồi thường, tiền bán tài sản.
- Cổng hoá đơn điện tử: hoá đơn đầu ra có mặt hàng là tài sản đã qua sử dụng; mỗi hoá đơn thanh lý phải khớp với một bút toán ghi giảm tài sản.
- Sổ công nợ phải trả: khoản treo lâu năm không có đối tượng đòi — cần xử lý đúng trước khi quyết toán.
- Tài khoản thuế điện tử: xem tờ khai quyết toán năm trước để biết thu nhập khác đã được thể hiện ở chỉ tiêu nào, giữ cách thể hiện nhất quán.
Câu hỏi thường gặp
Lãi tiền gửi đã bị ngân hàng khấu trừ thuế chưa?
Với doanh nghiệp, ngân hàng không khấu trừ thuế TNDN trên lãi tiền gửi. Doanh nghiệp tự cộng lãi vào thu nhập chịu thuế khi quyết toán. Lãi tiền gửi của cá nhân tại tổ chức tín dụng thuộc diện miễn thuế TNCN, còn của doanh nghiệp thì vẫn phải tính.
Bán phế liệu thu hồi từ sản xuất có phải thu nhập khác không?
Phế liệu, phế phẩm thu hồi từ quá trình sản xuất thường được ghi nhận theo hướng dẫn riêng, có thể ghi giảm chi phí hoặc ghi thu nhập. Với doanh nghiệp đang hưởng ưu đãi, cách ghi ảnh hưởng tới phần được ưu đãi nên cần tra điều khoản cụ thể.
Tiền phạt chậm thanh toán thu của khách có phải xuất hoá đơn không?
Tiền phạt vi phạm hợp đồng đơn thuần không phải là giá bán hàng hoá, dịch vụ nên thường không xuất hoá đơn GTGT, chỉ lập chứng từ thu. Nếu khoản thu thực chất là một phần giá bán (ví dụ phụ thu tăng giá) thì phải xuất hoá đơn.
Doanh nghiệp được tặng một chiếc xe thì hạch toán thế nào về thuế?
Giá trị chiếc xe là thu nhập khác của năm nhận, xác định theo giá trị hợp lý hoặc giá ghi trên chứng từ. Sau đó xe được ghi tăng tài sản và trích khấu hao theo quy định.
Khoản nợ phải trả treo nhiều năm vì nhà cung cấp đã giải thể thì sao?
Khoản nợ không còn chủ nợ để trả thì theo nguyên tắc chung phải ghi vào thu nhập khác khi xử lý xoá sổ. Nên có căn cứ về việc nhà cung cấp đã chấm dứt hoạt động trước khi xử lý.
Doanh nghiệp đang lỗ có phải khai thu nhập khác không?
Có. Thu nhập khác cộng vào kết quả của kỳ; nếu doanh nghiệp lỗ thì thu nhập khác làm giảm lỗ. Phần lỗ được chuyển sang năm sau là lỗ sau khi đã cộng thu nhập khác.
