Thuế suất ưu đãi TNDN là mức thấp hơn thuế suất phổ thông 20%, áp cho thu nhập từ dự án đầu tư hoặc hoạt động thuộc ngành nghề, địa bàn được khuyến khích, trong một thời hạn nhất định. Nó không áp cho mọi khoản thu nhập của doanh nghiệp, và hết thời hạn thì quay về mức mà doanh nghiệp đáng lẽ phải áp.
Các mức ưu đãi cụ thể, thời hạn và danh mục ngành nghề, địa bàn được quy định trong Luật 67/2025/QH15 và nghị định hướng dẫn. Bài này không liệt kê các mức đó, mà tập trung vào điều hay làm doanh nghiệp mất ưu đãi khi quyết toán: xác định sai phần thu nhập được hưởng.
Ưu đãi gắn với dự án và hoạt động, không gắn với cả công ty
Một doanh nghiệp có thể cùng lúc có dự án được ưu đãi và hoạt động không được ưu đãi. Ví dụ: một công ty có nhà máy ở địa bàn khuyến khích, đồng thời có cửa hàng giới thiệu sản phẩm ở thành phố lớn và có khoản lãi từ bán lại một mảnh đất. Chỉ thu nhập từ hoạt động sản xuất của nhà máy thuộc diện xem xét ưu đãi; thu nhập của các hoạt động còn lại tính theo mức áp dụng thông thường của doanh nghiệp.
Vì vậy giấy chứng nhận đầu tư hay quyết định chủ trương đầu tư của dự án là giấy tờ gốc cần đọc: nó xác định địa điểm, mục tiêu, quy mô của dự án. Hoạt động nằm ngoài mục tiêu đó khó được coi là thu nhập của dự án ưu đãi.
Bốn nhóm điều kiện thường gặp
- Ngành nghề: dự án thuộc lĩnh vực được khuyến khích (công nghệ cao, nghiên cứu phát triển, một số ngành sản xuất, xã hội hoá giáo dục, y tế…). Danh mục cụ thể và cách mô tả trong luật và nghị định.
- Địa bàn: dự án đặt tại địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, khu kinh tế, khu công nghệ cao. Sau sắp xếp đơn vị hành chính từ 1/7/2025, cần kiểm tra danh mục địa bàn theo đơn vị hành chính mới.
- Quy mô: một số ưu đãi gắn với vốn đầu tư, số lao động hoặc tiến độ giải ngân tối thiểu.
- Loại dự án: dự án đầu tư mới, dự án đầu tư mở rộng — mỗi loại có quy tắc riêng về phần thu nhập được ưu đãi và thời điểm bắt đầu tính.
Không đáp ứng điều kiện ở năm nào thì năm đó có thể không được hưởng ưu đãi, dù những năm trước đã được hưởng. Ưu đãi không phải quyền được cấp một lần rồi giữ mãi.
Thu nhập nào thường không được ưu đãi
Ngay cả khi doanh nghiệp có dự án ưu đãi, một số loại thu nhập thường được luật tách ra, tính thuế theo mức thông thường. Những loại hay gặp:
- Thu nhập từ chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng quyền góp vốn, chuyển nhượng chứng khoán.
- Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản, trừ trường hợp luật có quy định riêng.
- Thu nhập từ chuyển nhượng dự án đầu tư, quyền tham gia dự án.
- Thu nhập khác không gắn trực tiếp với hoạt động của dự án ưu đãi (thanh lý tài sản, khoản bồi thường, chênh lệch tỷ giá không gắn với hoạt động ưu đãi…).
Danh sách chính xác và các ngoại lệ phải đối chiếu luật và nghị định hướng dẫn. Điều quan trọng là thói quen: mỗi khoản thu nhập ngoài hoạt động chính phải hỏi riêng “khoản này có thuộc dự án ưu đãi không”.
Bảng tra: nhóm — căn cứ tính — nơi tra mức hiện hành
| Nhóm | Căn cứ tính | Nơi tra mức hiện hành |
|---|---|---|
| Ưu đãi theo ngành nghề | Thu nhập tính thuế từ hoạt động thuộc ngành nghề ưu đãi của dự án | Luật 67/2025/QH15 phần ưu đãi; nghị định hướng dẫn danh mục ngành nghề |
| Ưu đãi theo địa bàn | Thu nhập từ dự án đặt tại địa bàn ưu đãi | Luật 67/2025/QH15; danh mục địa bàn theo đơn vị hành chính hiện hành |
| Dự án đầu tư mở rộng | Phần thu nhập tăng thêm do mở rộng, hạch toán riêng hoặc phân bổ | Nghị định hướng dẫn Luật Thuế TNDN phần dự án mở rộng |
| Mức theo quy mô doanh thu (15%, 17%) | Thu nhập tính thuế của doanh nghiệp đủ điều kiện | Luật 67/2025/QH15 |
| Thu nhập không thuộc diện ưu đãi | Thu nhập tính thuế của hoạt động đó | Luật 67/2025/QH15 phần thu nhập không áp dụng ưu đãi |
Lưu ý: mức 15% và 17% theo quy mô doanh thu là một cơ chế; ưu đãi theo ngành nghề, địa bàn là cơ chế khác, có thời hạn và điều kiện riêng. Nghe ai nói “công ty được 17%”, hỏi lại là 17% theo cơ chế nào — vì điều kiện giữ mức và thời hạn hoàn toàn khác nhau.
Hạch toán riêng: điều kiện sống còn của ưu đãi
Muốn áp thuế suất ưu đãi cho phần thu nhập của dự án, doanh nghiệp phải xác định được phần đó. Cách chắc chắn nhất là hạch toán riêng doanh thu, chi phí, thu nhập của hoạt động được ưu đãi. Không hạch toán riêng được thì văn bản hướng dẫn có quy tắc phân bổ, thường theo tỷ lệ doanh thu hoặc chi phí — kết quả thường kém có lợi hơn và dễ bị tranh luận khi kiểm tra.
Những việc cụ thể nên làm từ ngày đầu của dự án:
- Mở mã theo dõi riêng (bộ phận, công trình, dự án) trong phần mềm kế toán cho hoạt động ưu đãi.
- Chi phí dùng chung (bộ máy quản lý, lãi vay chung) có bảng phân bổ với tiêu chí thống nhất, lưu theo từng kỳ.
- Thu nhập khác (thanh lý, bán phế liệu, lãi tiền gửi) ghi ở tài khoản riêng, ghi chú có gắn với dự án hay không.
- Giữ hồ sơ chứng minh điều kiện ưu đãi từng năm: giấy chứng nhận đầu tư, số lao động, tiến độ vốn, chứng nhận chuyên ngành nếu có.
Thời hạn ưu đãi và việc chọn mức có lợi nhất
Ưu đãi thuế suất thường có thời hạn tính từ một mốc do luật quy định (năm đầu có doanh thu từ dự án, hoặc năm được cấp chứng nhận…). Hết thời hạn, thu nhập của dự án quay về mức mà doanh nghiệp đáng lẽ phải áp — có thể là 20%, hoặc 15%, 17% nếu doanh nghiệp đủ điều kiện theo quy mô.
Khi một khoản thu nhập cùng lúc đủ điều kiện ở nhiều loại ưu đãi, nguyên tắc chung là không cộng dồn; doanh nghiệp được chọn một mức có lợi nhất theo cách luật và nghị định hướng dẫn. Lựa chọn nên được tính cho cả thời gian còn lại, không chỉ năm hiện tại: một mức thấp nhưng ngắn có thể kém hơn một mức cao hơn chút nhưng dài.
Với dự án được cấp ưu đãi theo luật cũ, việc chuyển tiếp sang Luật 67/2025/QH15 có quy tắc riêng. Đây là chỗ nên đọc điều khoản chuyển tiếp và hỏi cơ quan thuế quản lý bằng văn bản nếu dự án có giá trị lớn.
Tự kiểm tra ở đâu
- Tài khoản thuế điện tử: xem tờ khai quyết toán các năm, phụ lục ưu đãi thuế đã kê khai, số thuế được ưu đãi mỗi năm. Số năm đã hưởng đếm được từ đây.
- Hồ sơ dự án: giấy chứng nhận đầu tư, quyết định chủ trương, văn bản điều chỉnh — đối chiếu mục tiêu, địa điểm với hoạt động thực tế.
- Văn bản gốc: Luật 67/2025/QH15, nghị định hướng dẫn phần ưu đãi và điều khoản chuyển tiếp.
Muốn đối chiếu thêm điều kiện hưởng ưu đãi theo ngành, có thể xem phần ưu đãi theo ngành trên Miễn Thuế.
Câu hỏi thường gặp
Dự án ưu đãi mà năm đầu lỗ thì thời hạn ưu đãi có bị trôi không?
Tuỳ mốc bắt đầu tính thời hạn mà luật quy định cho từng loại ưu đãi. Nếu mốc tính từ năm đầu có doanh thu thì năm lỗ vẫn có thể bị tính vào thời hạn. Đọc kỹ điều khoản về thời điểm bắt đầu tính.
Lãi tiền gửi ngân hàng của dự án có được áp thuế suất ưu đãi không?
Thông thường lãi tiền gửi được xem là thu nhập khác, không phải thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh của dự án. Cách xử lý cụ thể đối chiếu nghị định hướng dẫn đang hiệu lực.
Doanh nghiệp chuyển trụ sở ra khỏi địa bàn ưu đãi thì sao?
Ưu đãi theo địa bàn gắn với nơi thực hiện dự án. Chuyển trụ sở giấy tờ mà dự án vẫn ở địa bàn cũ khác với chuyển cả hoạt động sản xuất đi. Trường hợp chuyển hoạt động có thể không còn đáp ứng điều kiện từ năm chuyển.
Không hạch toán riêng thì có mất hẳn ưu đãi không?
Không nhất thiết mất hẳn, vì văn bản hướng dẫn có cách phân bổ. Nhưng phân bổ thường làm phần thu nhập ưu đãi nhỏ hơn thực tế và dễ bị điều chỉnh khi kiểm tra. Hạch toán riêng từ đầu vẫn là cách an toàn.
Ưu đãi thuế suất có phải đăng ký trước với cơ quan thuế không?
Doanh nghiệp tự xác định điều kiện và kê khai ưu đãi trên tờ khai quyết toán, kèm hồ sơ chứng minh. Cơ quan thuế kiểm tra khi có kiểm tra, thanh tra hoặc khi xử lý hồ sơ hoàn thuế.
Doanh nghiệp đủ điều kiện mức 15% theo doanh thu và cũng có dự án ưu đãi thì chọn thế nào?
Tính thử số thuế theo từng phương án cho các năm còn lại của thời hạn ưu đãi, rồi chọn phương án có lợi nhất theo cách luật cho phép. Lưu bảng tính cùng hồ sơ quyết toán để giải thích khi được hỏi.
