Hộ kinh doanh nhận việc trọn gói áp tỷ lệ thuế theo bản chất của từng phần doanh thu. Có những việc trọn gói mà văn bản đã gọi tên thành một nhóm — rõ nhất là xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu, xếp chung nhóm với sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hoá, còn xây dựng không bao thầu (chỉ nhận nhân công) xếp vào nhóm dịch vụ có tỷ lệ cao nhất. Những việc còn lại, như bán máy kèm lắp đặt, thường là gộp của hai hoạt động và nên tách doanh thu để mỗi phần mang tỷ lệ của nhóm mình.
Không tách được thì theo hướng dẫn lâu nay, toàn bộ doanh thu có thể bị áp tỷ lệ của nhóm cao nhất trong các hoạt động hộ đang làm. Tỷ lệ cụ thể từng nhóm tra ở thông tư hướng dẫn thuế hộ kinh doanh hiện hành; bài này dùng ký hiệu và tập trung vào cách xếp nhóm cho các việc trọn gói hay gặp.
Bốn nhóm và vị trí của các việc trọn gói
| Nhóm ngành | Tỷ lệ (tương đối) | Việc trọn gói thường rơi vào |
|---|---|---|
| Phân phối, cung cấp hàng hoá | Thấp nhất | Phần bán máy, thiết bị, vật tư khi được tách riêng |
| Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hoá, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu | Trung gian | Xây sửa nhà có lo vật tư; đóng đồ gỗ theo đơn bằng gỗ của xưởng; may đo bằng vải của tiệm |
| Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu | Cao nhất | Nhận khoán nhân công xây dựng; phần tiền công lắp đặt, sửa chữa tách riêng |
| Hoạt động kinh doanh khác | Riêng | Những hoạt động không thuộc ba nhóm trên theo danh mục |
Cột “tỷ lệ tương đối” chỉ để thấy thứ tự; số cụ thể của thuế GTGT và thuế TNCN mỗi nhóm nằm trong danh mục kèm thông tư hướng dẫn (trước đây Thông tư 40/2021/TT-BTC; từ 1/7/2026 đối chiếu Thông tư 87/2026/TT-BTC và văn bản thay thế nếu có).
Xây sửa nhà: bao vật liệu hay chỉ nhận công
Đây là việc trọn gói duy nhất trong bài mà văn bản đã tách sẵn thành hai nhóm, nên câu hỏi chỉ còn là: ai mua vật liệu.
- Chủ nhà tự mua xi măng, sắt thép, gạch; thợ chỉ nhận tiền công: xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu, nhóm dịch vụ. Doanh thu là toàn bộ tiền công nhận được.
- Thợ nhận khoán cả vật tư, tính một giá trọn gói trên mét vuông: xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu, nhóm trung gian. Doanh thu là toàn bộ giá trọn gói, gồm cả tiền vật tư.
- Thợ lo một phần vật tư (chủ nhà mua gạch, xi măng; thợ lo cát, đá, dụng cụ): cần xem hợp đồng thể hiện thế nào. Thoả thuận rõ phần nào bao thầu thì dễ xếp nhóm hơn thoả thuận miệng.
Nhiều tổ thợ thắc mắc: bao vật liệu thì doanh thu lớn hơn hẳn, dù tỷ lệ thấp hơn, có thiệt không? Nhìn bằng ký hiệu: tiền công C, tiền vật tư V. Nhận công thuần nộp C × tỷ lệ nhóm dịch vụ; bao thầu nộp (C + V) × tỷ lệ nhóm trung gian. Bên nào nhiều hơn phụ thuộc tỷ trọng V so với C — nhưng đó không phải lựa chọn ghi sổ. Nhóm do cách làm thật quyết định: ai mua vật liệu, hoá đơn vật liệu đứng tên ai.
Bán hàng kèm lắp đặt, sửa chữa có thay phụ tùng
Tiệm điện lạnh bán điều hoà và lắp luôn; cửa hàng rèm, camera, thiết bị vệ sinh giao và lắp tại nhà; tiệm sửa xe thay nhớt, thay má phanh. Mỗi giao dịch chứa hai phần:
- Phần hàng hoá (máy, rèm, camera, phụ tùng): nếu được thể hiện riêng, thường xếp nhóm phân phối, cung cấp hàng hoá.
- Phần tiền công (lắp đặt, sửa chữa): xếp nhóm dịch vụ, hoặc nhóm dịch vụ có gắn với hàng hoá tuỳ cách danh mục mô tả hoạt động đó.
Ký hiệu: giá hàng H, tiền công L; tỷ lệ nhóm phân phối là p%, nhóm dịch vụ là s% (không phải mức thật, s lớn hơn p).
- Tách được: thuế = H × p% + L × s%.
- Không tách được: có thể phải tính (H + L) × s% — cả giá máy chịu tỷ lệ của phần công.
Với tiệm sửa chữa, cách thể hiện trên phiếu sửa, hoá đơn quyết định: ghi riêng “phụ tùng” và “công” hay ghi “sửa chữa trọn gói”. Chọn một cách, làm đều cho mọi khách, và giữ phiếu.
Một cảnh báo: tách dòng phải đúng giá thật. Đẩy giá hàng lên, ghi tiền công gần bằng không để hưởng tỷ lệ thấp là khai sai; cơ quan thuế so được giá bán của mình với giá thị trường cùng loại và có thể ấn định lại.
May đo, đóng đồ gỗ, làm bánh theo đơn
Nhóm việc “làm theo đơn” xoay quanh câu hỏi nguyên liệu của ai:
- Tiệm cung cấp nguyên liệu và làm ra sản phẩm (may áo dài bằng vải của tiệm, đóng tủ bằng gỗ của xưởng, làm bánh cưới): gần với sản xuất, nhóm trung gian.
- Khách mang nguyên liệu tới, tiệm chỉ gia công (khách mang vải tới may, mang gỗ tới đóng): gần với gia công, dịch vụ; xếp nhóm nào cụ thể phải tra danh mục ngành hiện hành, vì danh mục có mô tả riêng cho gia công.
- Tiệm vừa bán vải, vừa nhận may: khách mua vải mang về là bán hàng; khách mua vải và may luôn là sản xuất. Sổ bán hàng nên có cột ghi rõ.
Bảng tra: nhóm — căn cứ tính — nơi tra mức hiện hành
| Việc trọn gói | Căn cứ tính | Nhóm tỷ lệ thường gặp | Nơi tra mức hiện hành |
|---|---|---|---|
| Xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu | Toàn bộ giá trọn gói | Sản xuất, vận tải, dịch vụ gắn với hàng hoá, xây dựng có bao thầu | Danh mục ngành kèm thông tư hướng dẫn thuế hộ kinh doanh hiện hành |
| Xây dựng không bao thầu (khoán nhân công) | Toàn bộ tiền công | Dịch vụ, xây dựng không bao thầu | Như trên |
| Bán hàng kèm lắp đặt, tách được | Giá hàng; tiền công lắp | Phân phối cho phần hàng; nhóm tương ứng cho phần công | Như trên |
| Bán hàng kèm lắp đặt, không tách được | Tổng giá | Có thể áp nhóm cao nhất | Như trên, phần hộ kinh doanh nhiều ngành |
| Làm theo đơn bằng nguyên liệu của mình | Giá sản phẩm | Sản xuất | Như trên |
| Gia công nguyên liệu của khách | Tiền công gia công | Theo mô tả gia công trong danh mục | Như trên |
Ghi chép thế nào để tách được
- Báo giá tách dòng ngay từ đầu: hàng bao nhiêu, công bao nhiêu. Khách nhìn thấy giá trọn gói ở dòng tổng, không mất gì.
- Sổ doanh thu có cột theo nhóm: mỗi khoản thu ghi vào đúng cột. Cuối kỳ cộng cột là ra doanh thu từng nhóm để khai.
- Hoá đơn (với hộ phải dùng hoá đơn điện tử hoặc hoá đơn khởi tạo từ máy tính tiền): mỗi dòng một nội dung, đúng tên hàng hoặc tên dịch vụ.
- Nhận tiền vào tài khoản dùng riêng cho kinh doanh. Tiền bán hàng đi qua tài khoản cá nhân, tài khoản người nhà làm sổ sách không khớp với dòng tiền và dễ bị đánh giá là khai thiếu.
- Giữ hoá đơn mua hàng đầu vào cho phần hàng hoá bán kèm — căn cứ chứng minh giá hàng ghi trên báo giá là giá thật.
Tự kiểm tra ở đâu
- Tài khoản thuế điện tử của hộ hoặc ứng dụng thuế trên điện thoại: xem ngành nghề đã đăng ký, tờ khai đã nộp khai doanh thu theo những nhóm nào.
- Cổng hoá đơn điện tử: với hộ dùng hoá đơn, tổng doanh thu từng loại dòng hàng, dịch vụ phải khớp với doanh thu từng nhóm trên tờ khai.
- Thuế cơ sở quản lý: hỏi nhóm ngành cho việc làm theo đơn, gia công hoặc việc mới chưa rõ trong danh mục.
Nguyên tắc chung về tỷ lệ từng nhóm có ở bài tỷ lệ thuế trên doanh thu của hộ kinh doanh theo nhóm ngành.
Câu hỏi thường gặp
Thợ xây nhận khoán nhân công có phải là hộ kinh doanh không?
Tổ thợ nhận thầu thường xuyên để có thu nhập là hoạt động kinh doanh, dù có đăng ký hộ kinh doanh hay không. Nếu làm cho doanh nghiệp theo hợp đồng thuê khoán, bên thuê có thể khấu trừ thuế khi trả theo quy định.
Khách không lấy hoá đơn thì có cần tách hàng và công không?
Có. Việc tách để xác định doanh thu từng nhóm là nghĩa vụ khai thuế của hộ, không phụ thuộc khách có lấy hoá đơn hay không. Sổ doanh thu phải ghi đủ cả những khoản khách không lấy hoá đơn.
Tiền vận chuyển thu thêm khi giao hàng tận nhà xếp vào nhóm nào?
Phí giao hàng thu kèm khi bán hàng thường được coi là một phần doanh thu bán hàng. Nếu hộ làm dịch vụ chở hàng thuê cho người khác thì đó là vận tải, nhóm riêng.
Hộ vừa bán vật liệu xây dựng vừa nhận xây trọn gói thì khai thế nào?
Hai mảng tách riêng: vật liệu bán cho khách tự xây là phân phối; công trình nhận xây trọn gói có bao vật liệu là xây dựng có bao thầu. Vật liệu xuất từ kho của mình dùng cho công trình nằm trong giá trọn gói, không khai thêm lần nữa là bán hàng.
Tỷ lệ theo nhóm có áp cho cả thuế GTGT và thuế TNCN không?
Có. Mỗi nhóm ngành có hai tỷ lệ, một cho thuế GTGT và một cho thuế TNCN, cùng nhân trên doanh thu của nhóm đó. Hai tỷ lệ của cùng một nhóm không bằng nhau.
Đổi từ nhận công sang bao vật liệu giữa năm thì sao?
Mỗi công trình xếp nhóm theo cách làm của chính công trình đó. Sổ doanh thu ghi rõ từng công trình và cách nhận thầu; tờ khai kỳ nào có cả hai loại thì khai doanh thu cho cả hai nhóm.
