Bộ quà, giỏ quà, combo gồm hàng 5% và hàng 10% bán một giá chung: tách thuế suất GTGT ra sao

Giỏ quà, hộp quà hay combo gồm những món thuộc các mức thuế suất khác nhau vẫn có thể áp đúng từng mức, với điều kiện tách được giá trị từng món trên chứng từ bán hàng và hoá đơn. Nếu bán một giá chung mà không tách, nguyên tắc của Luật Thuế GTGT là tính theo mức cao nhất — nghĩa là cả giỏ chịu 10%, kể cả phần gạo, trái cây hay trà lẽ ra chỉ chịu mức thấp hơn hoặc thuộc diện khác.

Việc tách không bắt buộc phải bán từng món một giá lẻ. Doanh nghiệp có thể giữ giá trọn gói với khách, miễn là trên hoá đơn và trong sổ, giá đó được phân bổ cho từng món theo một cách tính nhất quán và có căn cứ. Phần khó nằm ở cách phân bổ, và ở những món mà bản thân thuế suất của nó đã gây tranh cãi.

Ba dạng “bán theo bộ” thường gặp

Cùng gọi là combo nhưng bản chất khác nhau, nên cách xử lý cũng khác:

• Giỏ quà, hộp quà ghép nhiều món có thể bán riêng. Mỗi món là một hàng hoá độc lập, có giá lẻ trong danh mục. Đây là dạng dễ tách nhất.
• Bộ sản phẩm đóng gói sẵn từ nhà sản xuất. Nhiều món được đóng chung thành một mã hàng, không có giá lẻ riêng. Muốn tách phải dựa vào giá thành hoặc giá bán lẻ tham chiếu của từng thành phần.
• Combo dịch vụ kèm hàng hoá. Ví dụ suất ăn kèm đồ uống đóng chai, gói lưu trú kèm quà lưu niệm. Có phần là dịch vụ, có phần là hàng hoá; phải xét phần nào là chính, phần nào đi kèm.

Với dạng thứ ba, dịch vụ ăn uống lâu nay được xác định là một dịch vụ hoàn chỉnh: đồ ăn, đồ uống phục vụ tại chỗ là một phần của dịch vụ, không tách từng món theo thuế suất của nguyên liệu. Còn nếu món đi kèm là hàng hoá mang về, bán riêng được, thì đó là hàng hoá riêng.

Cách phân bổ một giá chung cho từng món

Khi khách trả một giá trọn gói, doanh nghiệp cần một tỷ lệ phân bổ để chia giá đó cho từng món. Ba cách thường dùng, xếp theo mức độ dễ bảo vệ:

1. Theo giá bán lẻ riêng của từng món. Nếu các món vẫn được bán lẻ, lấy giá lẻ của từng món chia cho tổng giá lẻ để ra tỷ lệ, rồi nhân với giá trọn gói. Đây là cách tự nhiên và dễ giải thích nhất.
2. Theo giá vốn cộng một tỷ lệ lãi thống nhất. Dùng khi có món không bán lẻ. Tỷ lệ lãi phải áp như nhau cho mọi món trong bộ; áp lãi cao cho món thuế thấp và lãi thấp cho món thuế cao là dấu hiệu dễ bị nghi ngờ.
3. Theo giá tham chiếu thị trường. Dùng khi không có hai căn cứ trên, nhưng khó bảo vệ nhất vì phụ thuộc nguồn tham chiếu.

Minh hoạ giả định: một giỏ quà bán trọn gói giá G (chưa thuế). Trong giỏ có món X thuộc nhóm 5% với giá lẻ Px, món Y thuộc nhóm 10% với giá lẻ Py. Phần giá của X là G × Px ÷ (Px + Py), phần giá của Y là G × Py ÷ (Px + Py). Thuế GTGT đầu ra là phần của X nhân 5% cộng phần của Y nhân 10%. Nếu giỏ có món thuộc diện không chịu thuế, phần giá của món đó ghi riêng, không tính thuế đầu ra.

Hoá đơn: nhiều dòng, mỗi dòng một mức

Tách trong sổ mà hoá đơn vẫn ghi một dòng “giỏ quà” với một mức thuế suất thì phần tách đó không có giá trị với người mua và khó bảo vệ với cơ quan thuế. Hoá đơn nên thể hiện:

• Mỗi món hoặc mỗi nhóm cùng thuế suất là một dòng, có tên hàng, số lượng, đơn giá đã phân bổ, thuế suất và tiền thuế.
• Có thể thêm một dòng ghi chú tên bộ quà để khách dễ đối chiếu với đơn hàng, nhưng dòng đó không mang giá.
• Tổng tiền thanh toán vẫn đúng bằng giá trọn gói đã thoả thuận.

Với khách mua số lượng lớn (doanh nghiệp đặt vài trăm hộp quà cho đối tác), nên gửi trước bản nháp cách ghi hoá đơn cho bên mua xem. Họ cần hoá đơn nhiều dòng để hạch toán đúng, và hỏi lại sau khi hoá đơn đã lập là mất thêm một vòng điều chỉnh.

Khi một món trong bộ đang được giảm thuế còn món khác thì không

Trong thời gian có chính sách giảm 2% thuế GTGT (từ 10% xuống 8%) theo nghị quyết của Quốc hội, bài toán combo có thêm một lớp. Hàng 10% trong giỏ có thể thuộc diện được giảm, cũng có thể nằm trong danh mục loại trừ của đợt giảm. Khi đó một giỏ quà có thể có tới bốn loại dòng:

Hướng dẫn của các đợt giảm thuế trước đây yêu cầu hàng được giảm phải ghi rõ trên hoá đơn và không gộp với hàng không được giảm. Thời hạn và danh mục loại trừ của đợt hiện hành phải tra ở nghị quyết, nghị định đang áp dụng — đừng dùng lại thiết lập của mùa Tết năm trước.

Những cách làm dễ bị xem là lách

Việc phân bổ là hợp pháp khi phản ánh đúng giá trị thật. Nó trở thành rủi ro khi được dùng để dồn giá về món thuế thấp:

• Đẩy giá món 5% lên cao bất thường so với giá lẻ của chính món đó, trong khi món 10% được ghi giá rất thấp. Người kiểm tra chỉ cần so với bảng giá lẻ là thấy.
• Ghi món chịu thuế cao là “quà tặng kèm” giá bằng không trong khi thực chất là thành phần chính của bộ. Hàng tặng kèm có quy định riêng về giá tính thuế; không đăng ký, không thực hiện đúng thủ tục khuyến mại thì không được coi là khuyến mại.
• Đổi tỷ lệ phân bổ theo từng khách tuỳ khách là doanh nghiệp hay cá nhân. Cùng một bộ, tỷ lệ phải như nhau.

Hậu quả khi bị phát hiện không chỉ là truy thu phần chênh: cơ quan thuế có thể không chấp nhận cách phân bổ và áp mức cao nhất cho cả bộ, cộng tiền chậm nộp, xử phạt khai sai.

Chuẩn bị trước mùa quà Tết

Doanh nghiệp bán quà theo mùa nên làm một lần, dùng cho cả mùa:

1. Chốt danh sách món trong từng mẫu giỏ, kèm thuế suất từng món và căn cứ.
2. Chốt giá lẻ tham chiếu (hoặc giá vốn và tỷ lệ lãi) dùng để phân bổ, lưu bảng tính.
3. Thiết lập mẫu giỏ trong phần mềm bán hàng thành nhiều dòng, không thành một mã duy nhất.
4. Xuất thử một hoá đơn nháp, kiểm tra tổng tiền, tổng thuế từng mức.
5. Khi đổi một món trong giỏ (hết hàng, đổi nhà cung cấp), cập nhật lại bảng phân bổ trước khi bán tiếp.

Bảng tra: nhóm — căn cứ tính — nơi tra mức hiện hành

Tự kiểm tra ở đâu

• Cổng hoá đơn điện tử: mở vài hoá đơn giỏ quà đã xuất, xem có tách dòng theo thuế suất không và tổng thuế từng mức có khớp bảng phân bổ không.
• Tài khoản thuế điện tử: tờ khai GTGT kỳ có mùa quà, đối chiếu doanh thu từng mức với báo cáo bán hàng.
• Văn bản gốc: danh mục 5%, danh mục loại trừ của đợt giảm thuế đang áp dụng.
• Cơ quan thuế quản lý: hỏi bằng văn bản nếu bộ sản phẩm là mã hàng đóng gói sẵn, không có giá lẻ thành phần.