Với doanh nghiệp có năm tài chính trùng năm dương lịch và hoạt động đủ 12 tháng, việc chọn mức rất rõ: tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng áp 15%, trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng áp 17%, còn lại 20% theo Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15, áp dụng từ kỳ tính thuế 2025. Hai ca làm kế toán lúng túng là năm tài chính lệch năm dương lịch (ví dụ từ 1/4 đến 31/3) và năm đầu chưa đủ 12 tháng. Ở cả hai, phải trả lời hai câu: kỳ này đã thuộc diện áp luật mới chưa, và “tổng doanh thu năm” lấy con số nào để so với ngưỡng.
Câu trả lời dứt khoát cho từng ca nằm ở nghị định và thông tư hướng dẫn Luật Thuế TNDN đang hiệu lực, phần quy định về kỳ tính thuế và điều khoản chuyển tiếp. Bài này không thay thế văn bản đó; nó giúp khoanh đúng câu hỏi, chuẩn bị số liệu và tránh những suy luận sai hay gặp.
Ba mức và điều kiện đi kèm
| Mức | Điều kiện theo tổng doanh thu năm | Ghi chú |
|---|---|---|
| 15% | Không quá 3 tỷ đồng | Cùng các điều kiện khác của luật và hướng dẫn |
| 17% | Trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng | Như trên |
| 20% | Phổ thông | Áp cho doanh nghiệp không thuộc hai mức trên và không có mức ưu đãi riêng |
Hai lưu ý trước khi đi vào ca biên. Thứ nhất, mức 15% và 17% có thể kèm điều kiện ngoài doanh thu — chẳng hạn liên quan đến quan hệ liên kết với doanh nghiệp khác — nên đọc đủ điều kiện, không chỉ nhìn con số doanh thu. Thứ hai, thu nhập đang hưởng ưu đãi theo dự án, địa bàn, lĩnh vực có mức riêng; mức 15%, 17% nói ở đây là mức thay cho mức phổ thông.
Năm tài chính lệch: kỳ nào đã thuộc luật mới
Luật có hiệu lực từ 1/10/2025 nhưng áp dụng từ kỳ tính thuế 2025. Với năm dương lịch, điều này có nghĩa cả năm 2025 tính theo luật mới, kể cả chín tháng trước ngày hiệu lực. Với năm tài chính lệch, câu hỏi là kỳ nào được gọi là “kỳ tính thuế 2025”.
Giả sử doanh nghiệp có năm tài chính từ 1/4 đến 31/3. Có hai kỳ nằm vắt qua mốc:
- Kỳ từ 1/4/2024 đến 31/3/2025.
- Kỳ từ 1/4/2025 đến 31/3/2026.
Kỳ nào được xem là kỳ tính thuế 2025, và có cần chia thu nhập trước và sau một mốc nào đó hay không, phải đọc đúng điều khoản chuyển tiếp của văn bản hướng dẫn. Không tự chọn kỳ có lợi hơn, cũng không tự chia thu nhập theo tháng khi văn bản không yêu cầu. Kết quả cần ghi lại trong hồ sơ quyết toán kèm trích dẫn điều khoản đã căn cứ.
Điểm dễ nhầm: doanh nghiệp có năm tài chính lệch thường tạm nộp theo quý của năm tài chính, không phải quý dương lịch. Khi áp mức mới cho số tạm nộp, dùng quý thuộc kỳ tính thuế đã xác định ở trên.
Năm đầu chưa đủ 12 tháng: “doanh thu năm” là con số nào
Doanh nghiệp thành lập giữa năm có kỳ tính thuế đầu tiên ngắn hơn 12 tháng. Nếu lấy nguyên doanh thu thực tế của vài tháng đó so với ngưỡng 3 tỷ hoặc 50 tỷ đồng, doanh nghiệp gần như luôn rơi vào mức thấp, dù quy mô thật lớn hơn nhiều. Vì vậy cách xác định doanh thu cho năm đầu là một điểm luật và hướng dẫn phải quy định cụ thể.
Các câu hỏi cần tìm câu trả lời trong văn bản hướng dẫn hiện hành:
- Doanh thu để so ngưỡng là doanh thu của chính kỳ tính thuế đó hay của kỳ trước liền kề?
- Với năm đầu chưa đủ 12 tháng, doanh thu thực tế có được quy đổi ra 12 tháng hay dùng nguyên số thực tế?
- Nếu kỳ đầu quá ngắn và được cộng gộp với năm tiếp theo theo quy định về kỳ tính thuế, ngưỡng so với doanh thu của cả kỳ gộp hay tính riêng?
- “Tổng doanh thu” gồm những khoản nào: chỉ doanh thu bán hàng, cung cấp dịch vụ, hay cả doanh thu hoạt động tài chính và thu nhập khác?
Trả lời xong bốn câu này thì mức thuế suất gần như tự ra. Chưa trả lời được thì đừng tạm nộp theo mức thấp nhất rồi hy vọng đúng.
Minh hoạ bằng ký hiệu
Giả sử một công ty thành lập ngày 1/8, năm tài chính trùng năm dương lịch. Kỳ đầu gồm 5 tháng, doanh thu thực tế là D. Gọi D₁₂ là doanh thu quy đổi 12 tháng, D₁₂ = D × 12 / 5.
| Trường hợp | Nếu so bằng D | Nếu so bằng D₁₂ |
|---|---|---|
| D khoảng 1 tỷ đồng | Dưới 3 tỷ → 15% | D₁₂ khoảng 2,4 tỷ → vẫn 15% |
| D khoảng 2 tỷ đồng | Dưới 3 tỷ → 15% | D₁₂ khoảng 4,8 tỷ → 17% |
| D khoảng 25 tỷ đồng | Trong khoảng 3–50 tỷ → 17% | D₁₂ khoảng 60 tỷ → 20% |
Bảng chỉ để thấy cách đọc khác nhau cho ra mức khác nhau ở những doanh nghiệp nằm giữa hai ngưỡng. Cách nào đúng là việc của văn bản hướng dẫn, không phải lựa chọn của doanh nghiệp. Với doanh nghiệp có D nhỏ và rõ ràng dưới ngưỡng dù quy đổi thế nào, không có gì phải lo.
Chồng thêm miễn thuế ba năm cho doanh nghiệp mới
Nghị quyết 198/2025/QH15 cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thành lập mới được miễn thuế TNDN 3 năm. Nhiều người suy ra: đang miễn thì khỏi cần xác định thuế suất. Không hẳn:
- Điều kiện hưởng miễn và cách tính thời gian miễn (từ khi nào, năm đầu ngắn có tính là một năm không) cần tra văn bản hướng dẫn. Nếu hết thời gian miễn giữa một năm tài chính, phần còn lại sẽ phải áp mức.
- Có thể có khoản thu nhập không thuộc diện được miễn, vẫn phải tính thuế theo mức phù hợp.
- Tờ khai quyết toán vẫn phải lập, vẫn phải thể hiện số thuế được miễn. Số thuế được miễn tính bằng thu nhập tính thuế nhân thuế suất, nên thuế suất vẫn cần.
- Khi hết miễn, số liệu doanh thu các năm trước là căn cứ tham chiếu; ghi chép sạch từ năm đầu giúp năm thứ tư không phải dựng lại.
Doanh thu sát ngưỡng và tạm nộp theo quý
Doanh nghiệp tạm nộp thuế TNDN theo quý dựa trên số liệu dự kiến, rồi quyết toán theo số thực tế cuối năm. Với doanh nghiệp có doanh thu dao động quanh 3 tỷ hoặc 50 tỷ đồng, mức áp cho số tạm nộp có thể khác mức cuối cùng.
- Tạm nộp theo mức thấp, cuối năm vượt ngưỡng: quyết toán phải nộp thêm. Nếu số tạm nộp thiếu vượt tỷ lệ cho phép theo Luật Quản lý thuế 38/2019/QH14 và hướng dẫn, phần thiếu có thể bị tính tiền chậm nộp. Kiểm tra tỷ lệ này ở văn bản hiện hành.
- Tạm nộp theo mức cao, cuối năm dưới ngưỡng: phần nộp thừa được bù trừ hoặc hoàn theo quy định.
- Cách làm an toàn: cuối quý 3 ước lại doanh thu cả năm; nếu có khả năng vượt ngưỡng, điều chỉnh số tạm nộp quý 4 theo mức cao hơn.
Không nên “điều tiết” doanh thu sang năm sau — lùi xuất hoá đơn, để doanh thu chờ — chỉ để ở lại dưới ngưỡng. Thời điểm xác định doanh thu có quy định riêng; lùi hoá đơn sai thời điểm là sai phạm về hoá đơn, và khi bị phát hiện thì mất cả phần chênh thuế suất lẫn chịu thêm tiền chậm nộp.
Bảng tra: nhóm — căn cứ tính — nơi tra mức hiện hành
| Nhóm | Căn cứ tính | Mức | Nơi tra |
|---|---|---|---|
| Năm tài chính trùng năm dương lịch, đủ 12 tháng | Tổng doanh thu năm | 15% / 17% / 20% | Luật 67/2025/QH15 |
| Năm tài chính lệch, kỳ vắt qua 2025 | Kỳ tính thuế theo năm tài chính | Theo điều khoản chuyển tiếp | Nghị định, thông tư hướng dẫn Luật Thuế TNDN hiện hành |
| Năm đầu chưa đủ 12 tháng | Doanh thu theo cách xác định của hướng dẫn | 15% / 17% / 20% | Như trên, phần kỳ tính thuế năm đầu |
| Doanh nghiệp nhỏ và vừa mới thành lập | Thu nhập thuộc diện được miễn | Miễn 3 năm | Nghị quyết 198/2025/QH15 và hướng dẫn |
| Tạm nộp theo quý | Thu nhập dự kiến | Theo mức dự kiến cả năm | Luật 38/2019/QH14; Thông tư 89/2026/TT-BTC |
Tự kiểm tra ở đâu
- Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và thông tin đăng ký thuế: ngày thành lập, năm tài chính đã đăng ký. Tra trên trang tra cứu thông tin người nộp thuế hoặc tài khoản thuế điện tử.
- Tài khoản thuế điện tử: số đã tạm nộp từng quý, tờ khai quyết toán các năm trước.
- Sổ kế toán: doanh thu bán hàng, dịch vụ, doanh thu tài chính, thu nhập khác, tách theo kỳ tính thuế.
- Văn bản hướng dẫn Luật Thuế TNDN: điều khoản về kỳ tính thuế, xác định tổng doanh thu năm, chuyển tiếp.
- Thuế cơ sở quản lý: với năm tài chính lệch hoặc năm đầu cộng gộp, hỏi bằng văn bản trước khi quyết toán nếu có hai cách hiểu.
Câu hỏi thường gặp
Công ty thành lập tháng 11, kỳ đầu chỉ vài tuần thì quyết toán thế nào?
Quy định về kỳ tính thuế có trường hợp cho phép kỳ đầu quá ngắn được cộng gộp với năm tiếp theo. Kiểm tra điều kiện cộng gộp trong văn bản hiện hành, rồi xác định ngưỡng doanh thu theo kỳ đã gộp theo hướng dẫn.
Đổi năm tài chính từ 1/4–31/3 sang năm dương lịch có ảnh hưởng thuế suất không?
Việc đổi năm tài chính tạo ra một kỳ chuyển đổi ngắn hoặc dài hơn 12 tháng. Kỳ này cũng gặp đúng câu hỏi xác định doanh thu năm như năm đầu thành lập, nên cần tra cách xử lý trước khi đăng ký thay đổi.
Doanh thu gồm cả tiền lãi tiền gửi và tiền thanh lý tài sản thì có cộng vào để so ngưỡng không?
Đây là câu hỏi về định nghĩa “tổng doanh thu năm” trong văn bản hướng dẫn. Đọc định nghĩa đó và giữ bảng tách từng loại thu nhập, vì một khoản thanh lý lớn có thể đẩy doanh nghiệp qua ngưỡng.
Năm nay 17%, năm sau doanh thu giảm dưới 3 tỷ thì có được 15% không?
Mức thuế suất xác định theo từng kỳ tính thuế. Kỳ nào đáp ứng điều kiện của mức nào thì áp mức đó, với cách xác định doanh thu theo hướng dẫn hiện hành.
Đang được miễn thuế theo Nghị quyết 198/2025/QH15 thì tạm nộp quý có phải nộp không?
Thu nhập thuộc diện miễn thì không phát sinh số thuế phải nộp cho phần đó, nhưng vẫn cần theo dõi và kê khai theo quy định. Phần thu nhập không được miễn vẫn tạm nộp bình thường.
Công ty mẹ lớn góp vốn thành lập công ty con nhỏ, công ty con có được 15% không?
Luật và hướng dẫn có thể loại trừ một số trường hợp có quan hệ liên kết khỏi mức 15%, 17%. Kiểm tra kỹ điều kiện này trước khi áp mức thấp, vì chỉ nhìn doanh thu của riêng công ty con là chưa đủ.
