Nguyên tắc chung, được áp dụng thống nhất qua các đợt giảm thuế giá trị gia tăng lâu nay: khi hàng hoá, dịch vụ đã bán bị trả lại, giảm giá hoặc chiết khấu, phần điều chỉnh đi theo thuế suất ghi trên hoá đơn gốc, không theo thuế suất tại ngày điều chỉnh. Hàng bán lúc 8% (mức 10% được giảm 2%) thì dù khách trả lại sau khi đợt giảm đã hết, hoá đơn điều chỉnh vẫn ghi giảm theo 8%. Ngược lại, hàng bán lúc 10% trước đợt giảm, trả lại trong đợt giảm, vẫn điều chỉnh theo 10%.
Lý do rất đơn giản: điều chỉnh là sửa lại một giao dịch cũ, không phải một giao dịch mới. Người bán đã khai thuế đầu ra theo mức cũ, người mua đã khấu trừ đầu vào theo mức cũ; phần điều chỉnh phải đảo đúng con số đó thì hai bên mới khớp. Mỗi đợt giảm có nghị quyết và nghị định hướng dẫn riêng, nên trước khi áp dụng cần đọc lại điều khoản xử lý chuyển tiếp của chính đợt liên quan.
Vì sao không dùng mức tại ngày điều chỉnh
Nếu hàng bán lúc 8% mà điều chỉnh giảm theo 10%, người bán sẽ được giảm thuế đầu ra nhiều hơn số đã khai lúc bán, còn người mua phải giảm thuế đầu vào nhiều hơn số đã khấu trừ. Hai bên cùng lệch, theo hai chiều ngược nhau. Cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu hoá đơn giữa người bán và người mua nên chỗ lệch này hiện ra rất nhanh.
Chiều ngược lại cũng vậy. Hàng bán lúc 10% trước đợt giảm, sang đợt giảm khách trả lại: nếu lập điều chỉnh theo 8%, người bán chỉ được giảm đầu ra 8% trên phần hàng trả lại, trong khi lúc bán đã khai 10%. Người bán thiệt, người mua vẫn giữ phần khấu trừ thừa 2%.
Vì vậy, câu hỏi đúng không phải “hôm nay đang áp mức nào” mà là “hoá đơn bị điều chỉnh đã ghi mức nào”. Muốn trả lời nhanh, hoá đơn điều chỉnh phải ghi rõ đang điều chỉnh cho hoá đơn nào — ký hiệu, số, ngày — như quy định về hoá đơn điện tử yêu cầu.
Minh hoạ bằng số giả định
Giả sử một cửa hàng vật liệu bán cho khách một lô hàng giá chưa thuế 100 triệu đồng trong thời gian mặt hàng này được giảm thuế, hoá đơn ghi 8%, tiền thuế 8 triệu đồng. Sau khi đợt giảm hết, khách trả lại một phần hàng trị giá chưa thuế 20 triệu đồng.
| Cách làm | Thuế trên phần trả lại | Kết quả |
|---|---|---|
| Điều chỉnh theo mức hoá đơn gốc (8%) | 1,6 triệu đồng | Khớp với số đã khai lúc bán; người mua giảm đúng số đã khấu trừ |
| Điều chỉnh theo mức tại ngày trả (10%) | 2 triệu đồng | Người bán giảm thừa 0,4 triệu; người mua giảm đầu vào nhiều hơn số đã được khấu trừ |
Con số lệch nhỏ trên một lô, nhưng doanh nghiệp bán lẻ, phân phối có hàng trăm lượt trả hàng mỗi tháng thì cộng lại không nhỏ, và quan trọng hơn là dữ liệu hai bên không khớp.
Chiết khấu thương mại tính cho cả kỳ: tách theo từng mức
Đây là ca biên hay gặp nhất. Nhà phân phối có chính sách thưởng doanh số theo quý hoặc theo năm; trong kỳ tính thưởng có hàng bán lúc 8% và hàng bán lúc 10% (trước hoặc sau đợt giảm, hoặc mặt hàng thuộc danh mục không được giảm). Cuối kỳ mới tính được tiền chiết khấu.
Cách xử lý hợp lý là phân bổ tiền chiết khấu theo doanh số của từng nhóm thuế suất rồi điều chỉnh từng phần theo mức tương ứng:
- Lập bảng doanh số được tính thưởng, tách theo thuế suất ghi trên từng hoá đơn gốc.
- Tính tiền chiết khấu cho mỗi nhóm theo cùng tỷ lệ thưởng.
- Lập hoá đơn điều chỉnh (hoặc ghi chiết khấu trên hoá đơn của lần bán cuối, nếu quy định về hoá đơn hiện hành cho phép) với từng dòng thuế suất riêng.
- Lưu bảng phân bổ cùng hợp đồng, phụ lục chính sách thưởng.
Không nên dồn cả khoản chiết khấu vào một mức cho tiện. Khi kiểm tra, cơ quan thuế nhìn vào doanh số gốc; phần chiết khấu gắn với hàng bán lúc 10% mà lại điều chỉnh theo 8% (hoặc ngược lại) sẽ phải làm lại.
Với chiết khấu ghi ngay trên hoá đơn bán hàng lúc bán, không có vấn đề gì: giá ghi trên hoá đơn đã là giá sau chiết khấu và thuế tính theo mức của chính hoá đơn đó.
Những ca biên khác
- Hàng trả lại rồi bán cho khách khác. Lần bán mới là giao dịch mới, áp thuế suất tại thời điểm lập hoá đơn mới. Hàng từng bán lúc 8%, nhận lại, bán lại sau đợt giảm thì lần bán lại ghi 10% nếu mặt hàng chịu 10%.
- Đổi hàng lỗi lấy hàng cùng loại, cùng giá. Nếu chỉ đổi sản phẩm theo bảo hành mà không thay đổi giá trị giao dịch, thường không phát sinh điều chỉnh thuế. Nếu đổi sang mặt hàng khác giá, phần chênh là điều chỉnh tăng hoặc giảm của giao dịch cũ, hoặc một lần bán mới — cần xác định rõ bằng văn bản với khách.
- Hoá đơn gốc ghi sai thuế suất. Hàng thuộc diện được giảm mà ghi 10%, hoặc hàng không được giảm mà ghi 8%, là sai sót hoá đơn, không phải trả hàng hay chiết khấu. Xử lý theo quy định về hoá đơn có sai sót: điều chỉnh hoặc thay thế, và thuế suất đúng là mức lẽ ra phải áp tại thời điểm lập hoá đơn gốc.
- Hợp đồng dịch vụ kéo dài, nghiệm thu từng phần. Mỗi lần nghiệm thu, lập hoá đơn là một thời điểm xác định thuế suất. Giảm giá cho một đợt nghiệm thu nào thì điều chỉnh theo mức của hoá đơn đợt đó.
- Người bán tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu. Đợt giảm thuế thường có cách giảm riêng cho người nộp thuế theo phương pháp trực tiếp. Hàng trả lại vẫn theo nguyên tắc đảo đúng mức đã tính lúc bán; tra hướng dẫn của đợt tương ứng.
Kê khai: điều chỉnh vào kỳ nào
Hoá đơn điều chỉnh do trả hàng, giảm giá, chiết khấu được kê khai vào kỳ lập hoá đơn điều chỉnh, không phải khai bổ sung kỳ bán hàng gốc. Người bán giảm thuế đầu ra, người mua giảm thuế đầu vào tương ứng ở kỳ nhận hoá đơn điều chỉnh. Đây là điểm khác với sai sót kê khai, vốn phải khai bổ sung cho kỳ có sai sót.
Hệ quả thực tế: trên tờ khai của một kỳ sau khi đợt giảm đã hết, doanh nghiệp vẫn có thể có dòng điều chỉnh giảm mang thuế suất 8%. Điều này bình thường. Kế toán nên chuẩn bị sẵn phần giải thích — bảng kê hoá đơn điều chỉnh kèm hoá đơn gốc — thay vì cố “quy đổi” về mức hiện hành cho tờ khai trông gọn.
Từ ngày 1/7/2026, quy định về hoá đơn, chứng từ điện tử đã được thay bằng Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC. Trình tự lập hoá đơn điều chỉnh và các mẫu thông báo đi kèm tra theo văn bản đang hiệu lực vào ngày lập, kể cả khi hoá đơn gốc lập trước mốc này.
Bảng tra: nhóm — căn cứ tính — nơi tra mức hiện hành
| Tình huống | Căn cứ tính | Mức áp dụng | Nơi tra |
|---|---|---|---|
| Trả lại, giảm giá hàng bán lúc 8% | Giá trị điều chỉnh chưa thuế | 8% như hoá đơn gốc | Nghị quyết giảm thuế và nghị định hướng dẫn của đợt tương ứng |
| Trả lại, giảm giá hàng bán lúc 10% | Giá trị điều chỉnh chưa thuế | 10% như hoá đơn gốc | Luật Thuế GTGT 48/2024/QH15 và hướng dẫn |
| Chiết khấu theo doanh số cả kỳ | Tiền chiết khấu phân bổ theo doanh số từng mức | Mức của từng nhóm hoá đơn gốc | Như trên; quy định về hoá đơn hiện hành |
| Hàng nhận lại, bán cho người khác | Giá bán mới | Mức tại thời điểm lập hoá đơn mới | Biểu thuế suất hiện hành; danh mục loại trừ nếu còn đợt giảm |
| Hoá đơn gốc ghi sai mức | Giá trị giao dịch gốc | Mức đúng tại thời điểm lập hoá đơn gốc | Nghị định 254/2026/NĐ-CP, Thông tư 91/2026/TT-BTC |
Tự kiểm tra ở đâu
- Cổng hoá đơn điện tử: tra hoá đơn gốc theo ký hiệu, số, ngày để xem thuế suất đã ghi; kiểm tra hoá đơn điều chỉnh đã tham chiếu đúng hoá đơn gốc.
- Phần mềm bán hàng và sổ chi tiết doanh thu: lọc doanh số theo thuế suất trong kỳ tính thưởng trước khi lập chiết khấu.
- Tài khoản thuế điện tử: xem tờ khai các kỳ đã nộp, đối chiếu dòng điều chỉnh với bảng kê hoá đơn điều chỉnh.
- Văn bản của từng đợt giảm: nghị quyết của Quốc hội và nghị định hướng dẫn, đọc kỹ phần thời hạn, danh mục loại trừ và điều khoản xử lý hoá đơn điều chỉnh.
- Cơ quan thuế quản lý: với trường hợp phức tạp (chiết khấu nhiều tầng, hợp đồng khung nhiều năm), hỏi bằng văn bản để có căn cứ áp dụng thống nhất.
Cách xác định một mặt hàng có thuộc diện được giảm hay không được trình bày ở bài nhóm hàng được giảm, nhóm không được giảm thuế GTGT 2%.
Câu hỏi thường gặp
Khách trả lại hàng sau hai năm thì còn điều chỉnh theo 8% được không?
Nguyên tắc vẫn là đảo theo mức của hoá đơn gốc, không phụ thuộc bao lâu. Điều cần kiểm tra là giao dịch trả hàng có thật, có biên bản, chứng từ nhận hàng về kho, và thời hạn lưu trữ, xử lý hoá đơn theo quy định hiện hành.
Người mua đã khấu trừ 8%, nay nhận hoá đơn điều chỉnh giảm thì kê khai thế nào?
Người mua giảm thuế đầu vào được khấu trừ đúng bằng số thuế ghi trên hoá đơn điều chỉnh, ở kỳ nhận hoá đơn điều chỉnh. Không khai bổ sung kỳ mua hàng gốc.
Chiết khấu doanh số chỉ có một tỷ lệ chung, có bắt buộc tách theo thuế suất không?
Tỷ lệ thưởng có thể chung, nhưng tiền thuế điều chỉnh phải theo mức của hàng gốc. Vì vậy vẫn cần tách doanh số theo thuế suất để tính phần thuế cho đúng.
Hoá đơn gốc lập trước 1/7/2026, điều chỉnh sau 1/7/2026 thì dùng quy định hoá đơn nào?
Thuế suất theo hoá đơn gốc. Còn thủ tục lập hoá đơn điều chỉnh theo văn bản về hoá đơn đang hiệu lực vào ngày lập điều chỉnh, lưu ý điều khoản chuyển tiếp của văn bản mới.
Hàng khuyến mại tặng kèm trong đợt giảm thuế, sau đó khách trả cả hàng bán lẫn hàng tặng thì sao?
Phần hàng bán điều chỉnh theo mức của hoá đơn gốc. Hàng khuyến mại có quy định riêng về giá tính thuế; nếu hàng tặng đã được lập hoá đơn với giá tính thuế bằng không thì thường không có tiền thuế phải điều chỉnh, nhưng vẫn cần chứng từ nhập lại kho.
Có thể huỷ hoá đơn gốc lập lại hoá đơn mới theo 10% cho gọn không?
Không nên. Huỷ và lập lại chỉ dùng cho sai sót theo quy định về hoá đơn, không dùng để thay đổi thuế suất của một giao dịch đã đúng. Làm vậy vừa sai bản chất, vừa làm lệch dữ liệu với người mua.
