Dầu nhờn và mỡ nhờn nằm trong nhóm xăng, dầu, mỡ nhờn của biểu thuế bảo vệ môi trường. Dầu nhờn tính theo lít, mỡ nhờn tính theo kg, mỗi loại một mức tuyệt đối. Thuế nộp một lần ở khâu sản xuất bán ra (hoặc trao đổi, tiêu dùng nội bộ, tặng cho) hoặc ở khâu nhập khẩu; đại lý, cửa hàng bán lại, gara thay dầu không nộp thêm.
Phần phức tạp không nằm ở công thức mà ở ba câu hỏi: sản phẩm có đúng là “dầu nhờn” theo biểu không, cơ sở pha chế từ nguyên liệu có bị tính trùng không, và việc sang chiết từ phuy sang can có làm phát sinh thuế mới không. Biểu mức cụ thể nằm ở nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đang hiệu lực; bài này dùng ký hiệu.
Cách tính và vì sao hai đơn vị khác nhau
Thuế BVMT = Số lượng tính thuế × Mức tuyệt đối, trong đó dầu nhờn đo bằng lít, mỡ nhờn đo bằng kg — vì mỡ nhờn ở dạng đặc, đo thể tích không chính xác.
Ký hiệu (không phải mức thật): một nhà nhập khẩu đưa về V lít dầu nhờn và K kg mỡ nhờn; mức tương ứng là d đồng/lít và g đồng/kg. Thuế BVMT khâu nhập khẩu = V × d + K × g.
Khi chứng từ ghi khác đơn vị trong biểu — dầu nhờn nhập theo phuy ghi khối lượng tịnh bằng kg, hoặc bán theo thùng — phải quy đổi về lít theo tỷ trọng của sản phẩm trên chứng từ kỹ thuật, theo cách văn bản hướng dẫn cho phép. Quy đổi tuỳ tiện (lấy 1 kg bằng 1 lít) làm lệch số thuế một cách có hệ thống, lô hàng càng lớn lệch càng nhiều.
Sản phẩm nào là “dầu nhờn”: tra theo phân loại, không theo tên
Thị trường có rất nhiều loại dầu kỹ thuật. Có loại rõ ràng là dầu nhờn (dầu động cơ, dầu hộp số), có loại cần xem kỹ:
- Dầu thuỷ lực, dầu máy nén, dầu tuần hoàn công nghiệp.
- Dầu cắt gọt kim loại pha nước, dầu chống gỉ.
- Dầu biến thế, dầu truyền nhiệt.
- Dầu phanh (nhiều loại không có gốc dầu mỏ).
- Chất bôi trơn dạng xịt, dạng sáp.
Việc một sản phẩm có thuộc diện chịu thuế hay không căn cứ vào thành phần, mã phân loại hàng hoá và mô tả trong văn bản hướng dẫn, không căn cứ vào chữ “dầu” trên nhãn. Với hàng nhập khẩu, mã HS khai hải quan là điểm khởi đầu; mã khai sai kéo theo cả thuế nhập khẩu lẫn thuế BVMT sai.
Gặp sản phẩm mới hoặc lai (dầu gốc tổng hợp không từ dầu mỏ, chất bôi trơn gốc thực vật), nên hỏi cơ quan hải quan hoặc cơ quan thuế bằng văn bản trước khi đưa về số lượng lớn.
Pha chế từ nguyên liệu và sang chiết đóng gói lại
Nguyên tắc nền của thuế bảo vệ môi trường: một đơn vị hàng hoá chỉ chịu thuế một lần. Áp vào hai tình huống hay gặp:
- Pha chế: cơ sở nhập dầu gốc và phụ gia, pha thành dầu nhờn thành phẩm. Câu hỏi đầu tiên là nguyên liệu nhập vào có thuộc diện chịu thuế BVMT không (tuỳ phân loại). Nếu nguyên liệu đã chịu thuế và thành phẩm cũng chịu thuế, văn bản hướng dẫn có cơ chế để phần đã nộp không bị tính lặp; nếu nguyên liệu không thuộc diện thì cơ sở pha chế nộp thuế trên thành phẩm bán ra. Phải đọc đúng điều khoản cho mặt hàng này, không suy từ quy định về xăng pha chế.
- Sang chiết, đóng gói lại: mua dầu nhờn thành phẩm đã chịu thuế (theo phuy, bồn), chiết sang can nhỏ để bán. Việc này thường không làm phát sinh thuế mới vì hàng đã nộp ở khâu trước. Nhưng nếu trong quá trình đó có pha thêm thành phần tạo ra sản phẩm khác, cơ sở có thể bị coi là sản xuất — xem kỹ hướng dẫn.
Cả hai tình huống đều cần giữ chứng từ chứng minh hàng đầu vào đã nộp thuế: tờ khai hải quan có thuế BVMT, hoặc hoá đơn của nhà sản xuất, nhập khẩu. Mua qua nhiều tầng trung gian mà không lần được về nguồn là chỗ dễ bị yêu cầu nộp lại.
Một lô dầu nhờn nhập khẩu chịu những khoản thuế nào, theo thứ tự nào
Với hàng nhập khẩu, các khoản thuế được tính nối tiếp, khoản sau dùng kết quả của khoản trước. Ký hiệu (không phải mức thật) cho một lô dầu nhờn:
- Trị giá tính thuế nhập khẩu T — giá thực tế phải trả tới cửa khẩu nhập đầu tiên, theo quy định trị giá hải quan.
- Thuế nhập khẩu = T × n%, với n% là thuế suất nhập khẩu theo mã hàng và xuất xứ (có thể là mức ưu đãi theo hiệp định thương mại nếu có chứng nhận xuất xứ hợp lệ).
- Thuế bảo vệ môi trường = số lít × d (dầu nhờn không thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt nên không có lớp này).
- Thuế GTGT khâu nhập khẩu = (T + thuế nhập khẩu + thuế BVMT) × thuế suất GTGT của mặt hàng.
Hai điểm rút ra: thuế BVMT nằm trong giá tính thuế GTGT, nên mỗi lần biểu BVMT thay đổi, số GTGT khâu nhập khẩu cũng đổi theo; và thuế GTGT này được khấu trừ ở doanh nghiệp nhập khẩu theo quy định, còn thuế BVMT thì không — nó đi vào giá vốn hàng nhập.
Khai sai đơn vị tính ở bước 3 kéo lệch cả bước 4. Vì vậy đơn vị tính trên tờ khai hải quan, trên hoá đơn bán ra và trong sổ kho nên thống nhất một lần ngay từ lô đầu.
Bảng tra: nhóm — căn cứ tính — nơi tra mức hiện hành
| Nhóm | Căn cứ tính | Mức | Nơi tra mức hiện hành |
|---|---|---|---|
| Dầu nhờn | Số lít tính thuế | Mức tuyệt đối đồng/lít | Luật Thuế bảo vệ môi trường (khung); nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội về biểu thuế đang hiệu lực |
| Mỡ nhờn | Số kg tính thuế | Mức tuyệt đối đồng/kg | Như trên |
| Nguyên liệu pha chế (dầu gốc, phụ gia) | Tuỳ phân loại | Chịu hoặc không chịu tuỳ mặt hàng | Văn bản hướng dẫn thuế BVMT; mã phân loại hải quan |
| Hàng do cơ sở sản xuất trực tiếp xuất khẩu; tạm nhập tái xuất, quá cảnh | — | Không chịu thuế theo điều kiện | Luật Thuế bảo vệ môi trường, danh sách không chịu thuế |
Gara, đại lý và doanh nghiệp dùng dầu nhờn
- Gara thay dầu cho khách: không nộp thuế BVMT. Thuế đã nằm trong giá mua dầu. Khi bán dịch vụ thay dầu, thuế GTGT tính trên toàn bộ giá thu của khách.
- Doanh nghiệp vận tải, nhà máy dùng dầu nhờn: thuế BVMT là chi phí nằm trong giá mua, không khấu trừ như thuế GTGT.
- Dầu nhờn có sẵn trong máy móc, xe nhập khẩu: có quy định riêng về việc lượng dầu đi kèm thiết bị có tính thuế riêng hay không; người nhập khẩu thiết bị nên kiểm tra thay vì mặc định.
- Dầu nhờn thải thu hồi, tái chế: là một câu chuyện khác, gắn với quản lý chất thải; sản phẩm tái chế bán ra thì xét lại từ đầu có thuộc diện chịu thuế không.
Tự kiểm tra ở đâu
- Tờ khai hải quan với hàng nhập khẩu: mã hàng, đơn vị tính, số thuế BVMT đã nộp từng dòng.
- Tài khoản thuế điện tử của doanh nghiệp với cơ sở sản xuất, pha chế: tờ khai thuế BVMT theo tháng, đối chiếu sản lượng bán ra với sổ kho theo lít và kg.
- Cổng hoá đơn điện tử: hoá đơn mua đầu vào của nhà sản xuất, nhập khẩu — căn cứ chứng minh hàng đã chịu thuế trước khi sang chiết.
- Cơ quan thuế hoặc hải quan: hỏi bằng văn bản khi có sản phẩm mới chưa rõ phân loại.
Để thấy cùng một khoản thuế tuyệt đối nằm trong giá bán lẻ như thế nào, xem bài thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu trong giá bán lẻ.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng phụ tùng bán dầu nhớt có phải nộp thuế bảo vệ môi trường không?
Không. Thuế đã được nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu nộp một lần. Cửa hàng chỉ kê khai thuế GTGT hoặc thuế theo tỷ lệ trên doanh thu tuỳ hình thức kinh doanh.
Nhập dầu nhờn ghi khối lượng bằng kg thì khai thuế thế nào?
Dầu nhờn tính theo lít nên phải quy đổi khối lượng sang thể tích theo tỷ trọng của sản phẩm trên chứng từ kỹ thuật, theo cách văn bản hướng dẫn cho phép. Không lấy 1 kg bằng 1 lít.
Mỡ bôi trơn dạng xịt có chịu thuế như mỡ nhờn không?
Cần xem thành phần và mã phân loại. Sản phẩm dạng xịt có thể chứa dung môi và chất đẩy, không nhất thiết được xếp là mỡ nhờn. Hỏi cơ quan hải quan hoặc thuế khi phân vân.
Chiết dầu từ phuy sang can nhỏ để bán có phải nộp thuế lần nữa không?
Thông thường không, vì hàng đã chịu thuế ở khâu sản xuất hoặc nhập khẩu. Cần giữ chứng từ chứng minh hàng đầu vào đã nộp thuế. Nếu pha thêm thành phần tạo ra sản phẩm khác thì phải xem lại.
Dầu nhờn dùng để chạy thử máy trong nhà máy sản xuất có phải nộp thuế không?
Hàng chịu thuế do cơ sở sản xuất đưa vào tiêu dùng nội bộ nhìn chung phải tính thuế; một số trường hợp dùng làm nguyên liệu cho quá trình sản xuất có quy định riêng. Tra điều khoản về tiêu dùng nội bộ.
Mua dầu nhờn trôi nổi không có hoá đơn thì rủi ro gì?
Không chứng minh được hàng đã chịu thuế ở khâu trước và có nguồn gốc hợp pháp. Chi phí mua không được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp, và nếu là cơ sở sang chiết bán lại thì có thể bị yêu cầu giải trình về nguồn hàng.
Biểu thuế bảo vệ môi trường đổi thì hàng tồn kho tính theo mức nào?
Thuế nộp một lần ở khâu sản xuất bán ra hoặc nhập khẩu, theo mức tại thời điểm tính thuế. Hàng đã nộp thuế theo mức cũ nằm trong kho của đại lý không phải nộp lại theo mức mới.
