Bia, rượu, điều hoà sản xuất trong nước: giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt khi bán qua công ty thương mại

Với bia, rượu, điều hoà sản xuất trong nước, thuế tiêu thụ đặc biệt tính trên giá bán của cơ sở sản xuất, bóc ra từ giá chưa có thuế GTGT theo công thức giá tính thuế = giá bán chưa GTGT ÷ (1 + thuế suất). Khi nhà sản xuất bán qua công ty thương mại có quan hệ liên kết, giá tính thuế còn bị chặn dưới bởi một mức sàn: không được thấp hơn một tỷ lệ phần trăm so với giá bán bình quân mà công ty thương mại bán ra.

Mức sàn tồn tại vì khâu thương mại không chịu thuế tiêu thụ đặc biệt. Nếu không có nó, nhà sản xuất có thể bán rẻ cho công ty phân phối cùng chủ, dồn lợi nhuận xuống khâu sau và nộp ít thuế hơn. Tỷ lệ sàn cụ thể và định nghĩa “liên kết” nằm trong Luật Thuế TTĐB 66/2025/QH15 và văn bản hướng dẫn; bài này giải thích cơ chế bằng ký hiệu.

Công thức bóc giá: vì sao chia cho (1 + t)

Giá bán của nhà sản xuất đã chứa sẵn thuế TTĐB. Nếu nhân thẳng giá bán với thuế suất thì sẽ tính thuế trên chính phần thuế — thuế chồng thuế. Công thức chia cho (1 + t) bóc phần thuế ra trước.

Ký hiệu (không phải mức thật): giá bán chưa có GTGT của một két bia là P; thuế suất là t%.

• Giá tính thuế TTĐB = P ÷ (1 + t%).
• Thuế TTĐB = giá tính thuế × t%.
• Nếu hàng còn chịu thuế bảo vệ môi trường, phần thuế đó cũng được trừ ra khỏi P trước khi chia.

Các khoản thu thêm mà cơ sở sản xuất được hưởng (phí vận chuyển tính vào giá, phụ thu) thường nằm trong giá tính thuế. Riêng các khoản đặt cược vỏ chai, két, bình có quy định riêng về việc có tính vào giá hay không — tra hướng dẫn cho đúng mặt hàng, đừng tự loại ra.

Mức sàn khi bán qua công ty thương mại liên kết

Minh hoạ bằng ký hiệu: nhà máy bia bán cho công ty phân phối cùng tập đoàn với giá chưa GTGT là P1. Công ty phân phối bán ra thị trường với giá bán bình quân chưa GTGT là P2. Mức sàn là s% (ký hiệu).

1. Nếu P1 không thấp hơn P2 trừ đi s% của P2, nhà máy tính thuế trên P1 bình thường.
2. Nếu P1 thấp hơn mức đó, giá dùng để tính thuế bị nâng lên bằng mức sàn, hoặc do cơ quan thuế ấn định theo quy định.

Ba điểm hay vướng khi áp dụng:

• “Liên kết” rộng hơn “công ty mẹ – con”. Luật thường liệt kê nhiều dạng quan hệ: cùng công ty mẹ, cùng chủ sở hữu, đại lý bán đúng giá, quan hệ góp vốn ở một tỷ lệ nhất định. Đọc đủ danh sách trước khi kết luận công ty phân phối của mình “không liên quan”.
• Giá bán bình quân tính theo kỳ. Công ty thương mại bán nhiều mức giá cho nhiều kênh; giá bình quân là số liệu theo kỳ, nên nhà sản xuất cần lấy dữ liệu bán ra của công ty thương mại để tự kiểm tra hằng tháng.
• Chiết khấu, hỗ trợ bán hàng mà nhà máy trả ngược cho công ty thương mại có thể làm giá thực tế thấp hơn giá trên hoá đơn. Cơ quan thuế nhìn vào dòng tiền, không chỉ nhìn đơn giá.

Rượu và bia: thuế suất theo loại, khấu trừ nguyên liệu

Biểu TTĐB chia rượu theo độ cồn (nhóm độ cồn cao chịu mức cao hơn) và để bia một mức riêng. Với nhóm đồ uống có cồn, cần kiểm tra lộ trình điều chỉnh theo năm trong luật hiện hành; mức áp dụng là mức của năm hàng được bán ra — tra biểu theo năm, không dùng mức của năm trước.

Một quy định quan trọng với nhà sản xuất rượu pha chế: nếu dùng nguyên liệu đã chịu thuế TTĐB (cồn, rượu nền nhập khẩu hoặc mua trực tiếp của cơ sở sản xuất trong nước), cơ sở được khấu trừ số thuế TTĐB đã nộp tương ứng với lượng nguyên liệu đã dùng cho hàng bán ra. Điều kiện:

• Có chứng từ nộp thuế khâu nhập khẩu, hoặc hoá đơn mua hàng của cơ sở sản xuất có thể hiện thuế TTĐB.
• Theo dõi định mức tiêu hao nguyên liệu và lượng nguyên liệu tồn đầu, cuối kỳ.
• Chỉ khấu trừ phần nguyên liệu tương ứng với hàng đã bán ra trong kỳ, không khấu trừ theo lượng mua vào.

Mua nguyên liệu qua trung gian thương mại thì khả năng khấu trừ phụ thuộc chứng từ chứng minh thuế đã nộp ở khâu trước — hỏi kỹ trước khi đổi nhà cung cấp.

Điều hoà nhiệt độ: xác định có thuộc diện trước khi tính giá

Không phải mọi máy điều hoà đều chịu TTĐB. Luật giới hạn ở loại có công suất đến một ngưỡng (loại dân dụng và thương mại nhỏ), và loại trừ điều hoà thiết kế để lắp trên phương tiện vận tải. Máy công suất lớn cho nhà xưởng, toà nhà thường nằm ngoài diện.

Những ca hay gặp:

• Bán riêng cục nóng hoặc cục lạnh. Theo hướng dẫn lâu nay, cục nóng hoặc cục lạnh do cơ sở sản xuất, nhập khẩu bán riêng vẫn thuộc diện chịu thuế, không thoát diện vì không đủ bộ.
• Hệ điều hoà trung tâm nhiều dàn lạnh. Việc xác định công suất theo từng dàn hay theo cả hệ có hướng dẫn riêng; đọc kỹ trước khi kết luận.
• Bán kèm lắp đặt. Tiền công lắp đặt tách riêng là dịch vụ, không chịu TTĐB; nhưng nếu gộp vào giá máy thì toàn bộ giá có nguy cơ bị tính vào giá tính thuế.

Những sai sót hay gặp khi kê khai

• Nhân thẳng giá bán với thuế suất thay vì chia cho (1 + t) — số thuế bị tính cao hơn thực tế, số trên tờ khai lệch với sổ kế toán, và khi phát hiện phải khai bổ sung nhiều kỳ liền.
• Quên trừ thuế bảo vệ môi trường (với mặt hàng chịu cả hai loại) trước khi bóc giá tính TTĐB.
• Khấu trừ thuế nguyên liệu theo lượng mua vào thay vì theo lượng đã dùng cho hàng bán ra; cuối năm kiểm kê lệch là phải điều chỉnh lại.
• Không theo dõi giá bán của công ty thương mại liên kết, chỉ phát hiện chạm mức sàn khi bị kiểm tra, lúc đó số thuế thiếu đã dồn nhiều kỳ và phát sinh tiền chậm nộp.
• Để hàng khuyến mại, hàng mẫu ra ngoài sổ vì “không thu tiền”; hàng chịu TTĐB xuất ra khỏi kho vẫn phải tính thuế theo quy định.

Bảng tra: nhóm — căn cứ tính — nơi tra mức hiện hành

Tự kiểm tra ở đâu

1. Tài khoản thuế điện tử của doanh nghiệp: xem tờ khai TTĐB theo tháng, đối chiếu sản lượng bán ra với sổ kho và giá tính thuế từng mặt hàng.
2. Dữ liệu bán ra của công ty thương mại liên kết: tính giá bán bình quân theo kỳ, so với giá nhà máy bán cho họ để biết có chạm mức sàn không.
3. Cổng hoá đơn điện tử: kiểm tra hoá đơn mua nguyên liệu có thể hiện thuế TTĐB đã nộp để làm căn cứ khấu trừ.
4. Khi thay đổi mô hình phân phối (lập công ty phân phối mới, chuyển sang bán qua đại lý), hỏi cơ quan thuế quản lý bằng văn bản về cách xác định giá tính thuế.

Cách đọc tổng thể biểu thuế và danh mục hàng chịu thuế có ở bài những mặt hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2026.