Thu nhập từ chuyển nhượng vốn của cá nhân được tính theo từng lần chuyển nhượng, và mỗi loại tài sản có cách tính riêng. Chứng khoán (cổ phiếu niêm yết, và theo cách hiểu lâu nay cả cổ phần của công ty cổ phần chưa niêm yết) chịu 0,1% trên giá bán của từng lần, không xét lãi lỗ. Phần vốn góp trong công ty TNHH, hợp tác xã… được tính trên phần lãi (giá bán trừ giá mua và chi phí) với một thuế suất toàn phần riêng.
Hệ quả trực tiếp: không có quyết toán năm để bù trừ lãi lỗ giữa các giao dịch. Lỗ khi bán cổ phiếu không được trừ vào lãi khi bán phần vốn góp, và ngược lại. Nhiều nhà đầu tư chỉ nhận ra điều này khi cuối năm tổng kết thấy danh mục lỗ mà vẫn phải nộp thuế cho một thương vụ vốn góp có lãi.
Xếp giao dịch vào đúng ô trước khi tính
Câu hỏi đầu tiên không phải “thuế bao nhiêu” mà là “thứ mình bán là gì”:
| Thứ đem bán | Xếp vào | Căn cứ tính | Ai thường khai, nộp |
|---|---|---|---|
| Cổ phiếu niêm yết, chứng chỉ quỹ, trái phiếu giao dịch qua công ty chứng khoán | Chuyển nhượng chứng khoán | Giá bán từng lần | Công ty chứng khoán khấu trừ |
| Cổ phần của công ty cổ phần chưa niêm yết, chuyển nhượng trực tiếp | Theo cách hiểu lâu nay: chuyển nhượng chứng khoán | Giá chuyển nhượng từng lần | Cá nhân tự khai hoặc công ty phát hành khai thay theo quy định |
| Phần vốn góp trong công ty TNHH, hợp tác xã, quỹ | Chuyển nhượng vốn góp | Giá bán − giá mua − chi phí | Cá nhân khai theo từng lần |
| Quyền góp vốn, quyền mua cổ phần | Tuỳ bản chất, tra hướng dẫn | Tra hướng dẫn | Tra hướng dẫn |
Dòng thứ hai là ca biên hay bị làm sai. Cổ phần công ty cổ phần — dù công ty nhỏ, không niêm yết, mua bán giữa người quen — lâu nay được xếp vào chứng khoán nên tính 0,1% trên giá bán, kể cả khi bán lỗ. Người quen với cách tính “trên phần lãi” của vốn góp thường nghĩ bán lỗ thì không phải nộp. Luật Thuế TNCN sửa đổi có thể điều chỉnh cách xếp loại và cách tính; tra Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Thông tư 87/2026/TT-BTC trước khi khai.
Chứng khoán: 0,1% mỗi lần bán, không nhìn lãi lỗ
Với cổ phiếu mua bán qua tài khoản chứng khoán, việc gần như tự động: mỗi lệnh bán khớp, công ty chứng khoán khấu trừ 0,1% trên giá trị bán. Người đầu tư không phải khai, không phải quyết toán cho phần này.
Minh hoạ giả định: trong năm bán ra tổng giá trị cổ phiếu là 2 tỷ đồng, cả danh mục lỗ 300 triệu đồng. Thuế đã bị khấu trừ vẫn là 2 tỷ × 0,1% = 2 triệu đồng. Không có cơ chế lấy lại khoản này vì lỗ.
Ba điểm cần nhớ:
- Thuế tính trên giá bán, không trên số tiền rút về tài khoản ngân hàng.
- Cổ phiếu nhận từ cổ tức bằng cổ phiếu, cổ phiếu thưởng — khi bán, phần thuế liên quan đến khoản nhận đó được xử lý theo quy định riêng về cổ tức bằng cổ phiếu.
- Sao kê thuế đã khấu trừ do công ty chứng khoán cung cấp là chứng từ cần giữ.
Vốn góp: thuế trên phần lãi, và giá vốn là chỗ khó
Chuyển nhượng phần vốn góp tính thuế trên thu nhập = giá chuyển nhượng − giá mua (giá vốn) − chi phí chuyển nhượng, nhân thuế suất toàn phần dành cho loại thu nhập này (tra mức hiện hành trong Luật Thuế TNCN). Có lãi mới có thuế; bán lỗ thì không phát sinh thuế cho lần bán đó, nhưng vẫn có nghĩa vụ khai.
Phần khó nằm ở giá vốn:
- Góp vốn khi thành lập: giá vốn là số vốn đã thực góp, có chứng từ chuyển tiền hoặc biên bản góp tài sản.
- Mua lại phần vốn của người khác: giá vốn là giá mua theo hợp đồng và chứng từ thanh toán.
- Góp nhiều đợt, mua nhiều lần: phải xác định giá vốn của phần đem bán theo phương pháp hướng dẫn hiện hành.
- Không chứng minh được giá vốn: cơ quan thuế có thể xác định lại, và thu nhập tính thuế thường bị đẩy lên.
Giá chuyển nhượng ghi thấp hơn giá trị thật để giảm thuế là rủi ro, không phải cách làm: cơ quan thuế có quyền ấn định giá theo giá trị phần vốn trên sổ sách công ty hoặc giá thị trường khi giá ghi không phù hợp.
Vì sao không bù lỗ được giữa hai loại
Thuế TNCN từ chuyển nhượng vốn là thuế theo từng lần phát sinh, không phải thuế theo năm như tiền lương. Mỗi lần chuyển nhượng là một nghĩa vụ riêng, được khai và nộp riêng. Vì vậy:
- Lỗ khi bán cổ phiếu không làm giảm thuế của lần bán vốn góp có lãi.
- Lỗ khi bán một phần vốn góp ở công ty A không trừ vào lãi khi bán phần vốn góp ở công ty B.
- Không có tờ khai quyết toán năm để gom các giao dịch này lại.
Luật Thuế TNCN từng có giai đoạn cho phép nhà đầu tư chứng khoán đăng ký tính thuế trên phần lãi theo năm; cơ chế đó đã bỏ từ lâu. Thông tin cũ trên mạng về “quyết toán thuế chứng khoán cuối năm” nên đọc kỹ ngày đăng.
Thứ tự công việc cho một năm có nhiều giao dịch
- Lập danh sách giao dịch theo ngày: tài sản gì, bán cho ai, giá bao nhiêu, qua kênh nào.
- Xếp từng giao dịch vào chứng khoán hay vốn góp theo bảng ở trên.
- Với chứng khoán qua công ty chứng khoán: chỉ cần lưu sao kê thuế đã khấu trừ.
- Với cổ phần chưa niêm yết và vốn góp chuyển nhượng trực tiếp: xác định ai khai (cá nhân tự khai hay doanh nghiệp khai thay), hạn khai theo lần phát sinh, giá vốn và chứng từ.
- Thông báo cho công ty nơi có vốn để làm thủ tục thay đổi thành viên, cổ đông. Nhiều nơi yêu cầu chứng từ đã hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi đăng ký thay đổi.
- Lưu hồ sơ theo từng giao dịch, không trộn vào một tập chung.
Cùng một loại cổ phần, bán qua hai kênh khác nhau
Một ca biên hay gặp là cùng một mã cổ phần nhưng có lần bán qua tài khoản chứng khoán, có lần chuyển nhượng trực tiếp cho người mua ngoài hệ thống. Về cách tính, cả hai lần đều là chuyển nhượng chứng khoán và cùng 0,1% trên giá chuyển nhượng. Khác nhau nằm ở ai khấu trừ và ai khai:
- Bán qua công ty chứng khoán: công ty chứng khoán khấu trừ ngay khi khớp lệnh, người bán không phải làm gì thêm.
- Chuyển nhượng trực tiếp, kể cả cổ phần của công ty đại chúng đã đăng ký lưu ký: nghĩa vụ khai thuộc về cá nhân hoặc tổ chức được giao khai thay theo quy định hiện hành; không có ai tự động khấu trừ.
Lỗi hay gặp là người bán nghĩ “cổ phần này bán qua sàn đã có người trừ thuế rồi” nên bỏ qua lần chuyển nhượng trực tiếp. Hai lần bán là hai nghĩa vụ riêng. Tương tự, người vừa có vốn góp ở công ty TNHH vừa có cổ phần ở công ty cổ phần cần tách rõ từng lần bán trên sổ theo dõi cá nhân, vì một lần tính trên giá bán, một lần tính trên phần lãi, và hạn khai tính theo từng lần phát sinh.
Bảng tra: nhóm — căn cứ tính — nơi tra mức hiện hành
| Nhóm | Căn cứ tính | Thuế suất | Nơi tra mức hiện hành |
|---|---|---|---|
| Chuyển nhượng chứng khoán | Giá bán từng lần | 0,1% | Luật Thuế TNCN sửa đổi; Nghị định 253/2026/NĐ-CP; Thông tư 87/2026/TT-BTC |
| Chuyển nhượng phần vốn góp | Giá bán − giá vốn − chi phí | Thuế suất toàn phần riêng cho thu nhập chuyển nhượng vốn | Như trên |
| Cổ phần công ty cổ phần chưa niêm yết | Theo cách hiểu lâu nay: giá chuyển nhượng | 0,1% nếu được xếp là chứng khoán | Như trên — kiểm tra cách xếp loại mới |
| Cá nhân không cư trú bán vốn tại Việt Nam | Tổng giá chuyển nhượng | Mức riêng cho người không cư trú | Như trên |
Tự kiểm tra ở đâu
- Ứng dụng thuế trên điện thoại hoặc tài khoản thuế điện tử cá nhân: xem các khoản thuế đã được khấu trừ, khai thay trong năm, trong đó có phần công ty chứng khoán đã khấu trừ.
- Sao kê của công ty chứng khoán: tổng giá trị bán và tổng thuế đã khấu trừ.
- Hồ sơ công ty nơi có vốn góp: sổ đăng ký thành viên, biên bản góp vốn, chứng từ chuyển tiền góp vốn làm căn cứ giá vốn.
- Thuế cơ sở quản lý: hỏi về nơi nộp hồ sơ khai thuế chuyển nhượng vốn khi cá nhân tự khai.
Nếu cần biết thủ tục cụ thể khi bán phần vốn góp trong công ty TNHH, có thể xem thêm phần chuyển nhượng vốn, chứng khoán trên Thuế Phí.
Câu hỏi thường gặp
Bán cổ phần công ty cổ phần chưa niêm yết mà bị lỗ có phải nộp thuế không?
Nếu giao dịch được xếp vào chuyển nhượng chứng khoán thì thuế tính trên giá chuyển nhượng, không xét lãi lỗ, nên vẫn phải nộp. Cách xếp loại có thể được điều chỉnh theo luật mới; đối chiếu văn bản hướng dẫn trước khi khai.
Bán phần vốn góp bị lỗ thì có phải khai không?
Có. Việc khai giúp ghi nhận giao dịch và giá vốn, dù số thuế phải nộp bằng không. Không khai có thể gặp vướng khi công ty làm thủ tục thay đổi thành viên hoặc khi cơ quan thuế đối chiếu.
Lỗ chứng khoán năm nay có chuyển sang năm sau được không?
Không. Chuyển nhượng chứng khoán của cá nhân tính theo từng lần trên giá bán, không có cơ chế chuyển lỗ giữa các năm.
Bán vốn góp cho người thân có được miễn thuế không?
Các trường hợp miễn thuế giữa người thân được luật liệt kê cụ thể và chủ yếu áp cho bất động sản. Với vốn góp và cổ phần, không nên mặc định được miễn; tra danh sách thu nhập được miễn trong luật hiện hành.
Bán lại cổ phần nhận được do góp vốn bằng tài sản thì giá vốn là gì?
Giá vốn thường là giá trị tài sản đã được định giá khi góp vốn theo biên bản góp vốn. Khi góp vốn bằng tài sản, bản thân việc góp có thể đã phát sinh nghĩa vụ thuế; hai khâu này nên được xem cùng nhau.
Công ty chứng khoán đã khấu trừ rồi, cuối năm có phải làm gì thêm không?
Với chứng khoán giao dịch qua công ty chứng khoán, thông thường không phải làm gì thêm ngoài việc giữ sao kê. Chỉ những giao dịch chuyển nhượng trực tiếp, không qua công ty chứng khoán, mới phát sinh việc tự khai.
