Phần hàng hoá trong một hợp đồng nhập khẩu thường không chịu thuế nhà thầu khi người bán nước ngoài chỉ giao hàng ở cửa khẩu hoặc ngoài lãnh thổ Việt Nam, và mọi việc sau đó do bên mua tự lo. Theo nguyên tắc hướng dẫn lâu nay, phần hàng hoá bắt đầu chịu thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ khi người bán giao hàng tại một điểm trong nội địa Việt Nam, chịu rủi ro, chi phí liên quan tới hàng hoá trên lãnh thổ Việt Nam, hoặc kèm theo dịch vụ thực hiện tại Việt Nam như lắp đặt, chạy thử, bảo hành, bảo dưỡng, hướng dẫn sử dụng — kể cả khi dịch vụ đó ghi là “miễn phí”.
Thuế giá trị gia tăng thì khác: hàng hoá đã chịu thuế ở khâu nhập khẩu, nên phần thuế GTGT nhà thầu thường chỉ đặt lên phần dịch vụ. Bài này không nêu tỷ lệ cụ thể; tỷ lệ của phần hàng hoá gọi là h%, của dịch vụ lắp đặt, bảo hành gọi là d% (thu nhập doanh nghiệp) và g% (giá trị gia tăng). Tra mức hiện hành ở thông tư hướng dẫn thuế nhà thầu đang hiệu lực.
Ba câu hỏi quyết định phần hàng hoá có vào diện hay không
Trước khi tính gì, trả lời ba câu hỏi dựa trên hợp đồng và thực tế giao nhận:
- Hàng được giao ở đâu? Điều kiện giao hàng giao tại cảng đi, cảng đến hay cửa khẩu Việt Nam thì quyền sở hữu và rủi ro chuyển cho bên mua trước khi hàng vào nội địa. Điều kiện giao tới kho, tới công trường của bên mua thì người bán còn chịu trách nhiệm với hàng trên lãnh thổ Việt Nam.
- Ai chịu chi phí và rủi ro sau cửa khẩu? Có hợp đồng ghi giao tại cảng đến nhưng người bán vẫn trả cước nội địa, mua bảo hiểm tới tận xưởng, chịu mất mát trên đường. Thực tế gánh chi phí, rủi ro mới là điều cơ quan thuế nhìn vào, không phải chỉ ba chữ viết tắt của điều kiện giao hàng.
- Người bán có làm gì tại Việt Nam không? Cử kỹ thuật viên sang lắp, chạy thử, đào tạo vận hành, xử lý bảo hành tại chỗ — đây là nhóm dịch vụ kéo phần hàng hoá vào diện chịu thuế nhà thầu theo cách hướng dẫn lâu nay.
Nếu cả ba câu trả lời đều là “ở ngoài”, “bên mua”, “không” thì phần hàng hoá nằm ngoài diện. Chỉ cần một câu trả lời nghiêng về Việt Nam, cần xem kỹ các mục dưới đây.
Ca biên thứ nhất: điều kiện giao hàng tới tận nơi
Nhà cung cấp nhỏ ở nước ngoài hay báo giá “giao tận nơi, đã gồm mọi chi phí” cho tiện với khách mua lẻ. Với doanh nghiệp Việt Nam mua một hai máy, báo giá này nhìn gọn, nhưng hệ quả thuế là: người bán thực hiện việc giao hàng trong nội địa, nên phần hàng hoá thuộc diện chịu thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ h% trên giá trị hàng.
Minh hoạ bằng ký hiệu: hợp đồng trọn gói giá P, trong đó giá trị máy là M, cước vận chuyển và chi phí nội địa là C.
- Nếu giao tại cửa khẩu: phần M không chịu thuế nhà thầu; cước quốc tế là việc của bên bán ngoài lãnh thổ.
- Nếu giao tới xưởng: phần M chịu thuế thu nhập doanh nghiệp h% × M; phần dịch vụ vận chuyển trong nội địa (nếu tách được) xét theo nhóm dịch vụ vận tải.
Cách tránh vướng không phải là sửa chữ trên hợp đồng mà thực tế vẫn thế. Nếu muốn phần hàng hoá nằm ngoài diện, hãy thực sự nhận hàng ở cửa khẩu: bên mua tự thuê vận chuyển nội địa, tự làm thủ tục, tự chịu rủi ro. Ghi một đằng làm một nẻo thì khi kiểm tra, chứng từ vận chuyển sẽ nói điều ngược lại.
Ca biên thứ hai: bảo hành “miễn phí” và kỹ thuật viên sang chạy thử
Đây là ca doanh nghiệp nhỏ hay bỏ sót nhất. Hợp đồng chỉ ghi giá máy, không có dòng dịch vụ nào, nhưng kèm điều khoản “người bán cử kỹ thuật viên sang lắp đặt, chạy thử và bảo hành tại chỗ trong thời hạn bảo hành”. Không có tiền dịch vụ riêng không có nghĩa là không có dịch vụ: giá của phần việc đó đã nằm trong giá máy.
Theo hướng dẫn lâu nay, khi hàng hoá kèm các dịch vụ tiến hành tại Việt Nam như vậy, phần giá trị hàng hoá chịu thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ của hàng hoá, còn phần dịch vụ (nếu tách được giá) chịu thuế theo tỷ lệ của dịch vụ, cộng thêm thuế GTGT nhà thầu trên phần dịch vụ.
Những tình huống giáp ranh cần phân biệt:
- Bảo hành bằng cách gửi linh kiện thay thế từ nước ngoài, bên mua tự thay: người bán không làm dịch vụ tại Việt Nam; linh kiện gửi sang là hàng nhập khẩu, làm thủ tục hải quan như hàng hoá.
- Hướng dẫn từ xa qua video: không có người của bên bán hiện diện tại Việt Nam. Cách nhìn nhận dịch vụ cung cấp từ xa có thể khác với dịch vụ tại chỗ; tra hướng dẫn hiện hành về dịch vụ thực hiện và tiêu dùng tại Việt Nam trước khi kết luận.
- Bảo hành do đại lý Việt Nam thực hiện theo hợp đồng riêng giữa bên mua và đại lý: phần này là giao dịch trong nước, có hoá đơn của đại lý, không kéo phần hàng hoá của người bán nước ngoài vào diện.
- Kỹ thuật viên chỉ sang “giám sát” trong khi thợ của bên mua lắp: vẫn là hiện diện và cung cấp dịch vụ tại Việt Nam. Chữ “giám sát” không làm thay đổi bản chất.
Tách được và không tách được giá trị
Khi hợp đồng có cả hàng hoá lẫn dịch vụ, số thuế phụ thuộc rất nhiều vào việc giá trị từng phần có được ghi riêng hay không.
| Cách ghi hợp đồng | Thuế TNDN nhà thầu | Thuế GTGT nhà thầu |
|---|---|---|
| Tách riêng giá máy M và giá dịch vụ S | h% × M + d% × S | g% × S (máy đã nộp GTGT khâu nhập khẩu) |
| Chỉ ghi một giá chung P | Áp theo cách xử lý hợp đồng không tách được trong thông tư hiện hành — thường bất lợi hơn | Tương tự; có thể phải tính trên phần lớn hơn của hợp đồng |
Vì tỷ lệ của dịch vụ thường cao hơn tỷ lệ của hàng hoá, hợp đồng một giá chung dễ dẫn tới việc cả giá trị lớn bị tính theo tỷ lệ cao. Việc tách phải hợp lý với giá thị trường: đẩy gần hết giá trị vào phần máy, để phần lắp đặt, bảo hành gần như bằng không là cách ghi dễ bị xác định lại.
Chi tiết về hợp đồng có thêm hạng mục đào tạo, thiết kế đã có ở bài tách giá trị thiết bị, lắp đặt, đào tạo để áp tỷ lệ. Bài này chỉ tập trung vào câu hỏi phần hàng hoá có vào diện hay không.
Ai khai, khai lúc nào và đừng khai trùng với hải quan
Nhà cung cấp nhỏ ở nước ngoài gần như không bao giờ tự đăng ký nộp thuế tại Việt Nam. Bên mua Việt Nam là bên khấu trừ và nộp thay mỗi lần thanh toán, khai trên tờ khai thuế nhà thầu theo quy định về quản lý thuế (Luật Quản lý thuế 38/2019/QH14 và văn bản hướng dẫn, trong đó có Nghị định 252/2026/NĐ-CP và Thông tư 89/2026/TT-BTC từ 1/7/2026).
Ba điểm hay nhầm:
- Thuế GTGT khâu nhập khẩu và thuế GTGT nhà thầu là hai khoản khác nhau. Máy nộp GTGT khi làm thủ tục hải quan; không tính thêm GTGT nhà thầu trên giá máy. Phần GTGT nhà thầu chỉ đặt lên dịch vụ.
- Thanh toán nhiều đợt: đặt cọc, thanh toán khi giao hàng, phần giữ lại sau bảo hành. Mỗi đợt trả tiền là một lần khấu trừ và khai tương ứng, không đợi trả hết mới khai một lần.
- Giá hợp đồng đã gồm hay chưa gồm thuế: nếu bên mua cam kết người bán nhận đủ tiền, doanh thu tính thuế phải quy đổi lên. Nếu hợp đồng im lặng, dễ phát sinh tranh chấp ai chịu phần thuế.
Bảng tra: nhóm — căn cứ tính — nơi tra mức hiện hành
| Nhóm | Căn cứ tính | Mức | Nơi tra mức hiện hành |
|---|---|---|---|
| Hàng hoá giao ngoài lãnh thổ hoặc tại cửa khẩu, không kèm dịch vụ tại Việt Nam | — | Không thuộc diện thuế nhà thầu | Thông tư hướng dẫn thuế nhà thầu hiện hành |
| Hàng hoá giao tại nội địa hoặc kèm dịch vụ tại Việt Nam | Giá trị hàng hoá | TNDN h%; GTGT đã nộp khâu nhập khẩu | Như trên, bảng tỷ lệ theo ngành nghề |
| Dịch vụ lắp đặt, chạy thử, bảo hành, đào tạo | Giá trị dịch vụ (đã quy đổi nếu giá gồm thuế) | TNDN d%; GTGT g% | Như trên |
| Hợp đồng không tách được giá trị | Toàn bộ giá hợp đồng | Theo quy tắc hợp đồng không tách được | Như trên |
| Thuế nhập khẩu, GTGT khâu nhập khẩu của hàng | Trị giá hải quan | Theo biểu thuế | Biểu thuế xuất nhập khẩu, Luật 48/2024/QH15 |
Tự kiểm tra ở đâu
- Hợp đồng và phụ lục: điều kiện giao hàng, điều khoản lắp đặt, bảo hành, cử chuyên gia, giá có tách hay không.
- Chứng từ vận chuyển nội địa: ai thuê xe, ai trả cước, ai mua bảo hiểm chặng từ cảng về xưởng.
- Biên bản chạy thử, nghiệm thu: có chữ ký kỹ thuật viên của người bán không — đây là bằng chứng hiện diện tại Việt Nam.
- Tài khoản thuế điện tử của doanh nghiệp: các tờ khai thuế nhà thầu đã nộp theo từng đợt thanh toán, đối chiếu với lệnh chuyển tiền ra nước ngoài.
- Cơ quan thuế quản lý: với hợp đồng giá trị lớn và điều khoản lạ, gửi văn bản hỏi trước khi thanh toán đợt đầu.
Câu hỏi thường gặp
Người bán nước ngoài chỉ gửi hướng dẫn lắp đặt bằng tài liệu, bên mua tự lắp thì sao?
Nếu không có người của bên bán thực hiện công việc tại Việt Nam và hàng giao tại cửa khẩu, phần hàng hoá thường nằm ngoài diện. Tài liệu hướng dẫn đi kèm máy là một phần của hàng hoá, không phải dịch vụ riêng.
Thời hạn bảo hành kéo dài vài năm thì thuế nhà thầu tính một lần hay nhiều lần?
Thuế được khấu trừ theo từng lần thanh toán cho người bán. Nếu có khoản tiền giữ lại đến hết bảo hành, lần trả khoản đó cũng là một lần khai. Lịch thanh toán trong hợp đồng quyết định lịch khai.
Người bán có văn phòng đại diện ở Việt Nam hỗ trợ khách thì có ảnh hưởng không?
Văn phòng đại diện không được kinh doanh, nhưng nếu nhân sự ở đó thực tế đi lắp đặt, bảo hành cho khách thì đó là dịch vụ của người bán tại Việt Nam. Nên hỏi rõ ai là người thực hiện và theo hợp đồng nào.
Mua qua đại lý phân phối trong nước thì còn thuế nhà thầu không?
Nếu mua của đại lý Việt Nam và nhận hoá đơn của đại lý, đó là giao dịch trong nước, bên mua không khấu trừ thuế nhà thầu. Việc đại lý nhập hàng từ nước ngoài thế nào là nghĩa vụ của đại lý.
Hàng đổi bảo hành gửi từ nước ngoài sang có phải nộp thuế nhập khẩu lại không?
Linh kiện, máy thay thế gửi sang vẫn phải làm thủ tục hải quan. Có trường hợp được xem xét không thu thuế theo quy định về hàng bảo hành; điều kiện và hồ sơ tra ở quy định hải quan hiện hành.
Hợp đồng mua bán do công ty mẹ ở nước ngoài ký thay cho công ty con Việt Nam thì ai khấu trừ?
Bên trực tiếp thanh toán cho nhà cung cấp và nhận hàng, dịch vụ tại Việt Nam là bên có nghĩa vụ xem xét khấu trừ. Nếu công ty mẹ trả rồi thu lại của công ty con, còn thêm câu hỏi giao dịch liên kết theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP; nên tách bạch dòng tiền ngay từ đầu.
